โกฏฐิกทุกขสูตร

โกฏฐิกทุกขสูตร (สังยุตตนิกาย SN 35.163) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการละความพอใจในสิ่งที่เป็นทุกข์ โดยพระมหาโกฏฐิตเถระได้เข้าไปทูลขอพระผู้มีพระภาคให้ทรงแสดงธรรมโดยย่อ เพื่อที่ท่านจะได้นำไปปฏิบัติขณะบำเพ็ญเพียรอยู่รูปเดียวอย่างไม่ประมาท มีความเพียรเผากิเลส และมีใจเด็ดเดี่ยว

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบว่า "โกฏฐิตะ สิ่งใดเป็นทุกข์ เธอพึงละความพอใจในสิ่งนั้นเสีย" พระมหาโกฏฐิตเถระจึงได้กราบทูลถามต่อไปว่า สิ่งใดเล่าเป็นทุกข์ พระพุทธองค์ได้ทรงอธิบายว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ (คืออุปาทานขันธ์ ๕) สิ่งเหล่านี้แลเป็นทุกข์ และบุคคลพึงละความพอใจในสิ่งเหล่านั้นเสีย

พระพุทธองค์ทรงย้ำว่า หากบุคคลรู้แจ้งและละความพอใจในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณได้แล้ว ความโศก ความร่ำไร ความทุกข์กาย ความไม่สบายใจ และความคับแค้นใจ ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่บุคคลนั้น ซึ่งเมื่อพระมหาโกฏฐิตเถระได้ฟังธรรมโดยย่อนี้แล้ว ก็เข้าใจความหมายอันพิสดาร และในที่สุดก็บรรลุเป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย. การละความพอใจในขันธ์ ๕ อันเป็นบ่อเกิดแห่งทุกข์ จึงเป็นแก่นธรรมสำคัญในพระสูตรนี้.