เขตตูปมสูตร

เขตตูปมสูตร (SN 42.7) เป็นพระสูตรในสังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค ซึ่งพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ปาวาริกัมพวัน เขตเมืองนาฬันทา ผู้นำหมู่บ้านชื่อ อสิพันธกบุตร ได้เข้าเฝ้าและทูลถามพระพุทธองค์ว่า เหตุใดพระองค์จึงทรงแสดงธรรมโดยเคารพแก่คนบางพวก แต่ไม่ทรงแสดงธรรมโดยเคารพเช่นนั้นแก่คนบางพวก ทั้งที่พระองค์ทรงมีความเอ็นดูและมุ่งประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์เหมือนกัน

พระผู้มีพระภาคทรงตรัสตอบคำถามนี้ด้วยการใช้อุปมาเรื่อง "นา" โดยตรัสถามอสิพันธกบุตรกลับไปว่า หากชาวนามีนา 3 ชนิด คือ นาดี นาปานกลาง และนาเลว ซึ่งมีดินแข็ง ดินเค็ม พื้นดินไม่ดี ชาวนาจะหว่านพืชในนาชนิดใดก่อน อสิพันธกบุตรตอบว่า ชาวนาจะหว่านในนาดีก่อน แล้วจึงหว่านในนาปานกลาง ส่วนนาเลวนั้นอาจจะหว่านหรือไม่หว่านก็ได้ เพราะอย่างน้อยก็ยังเป็นอาหารโคได้

พระพุทธองค์จึงทรงอธิบายเปรียบเทียบว่า ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลายเปรียบเสมือน "นาดี" ที่พระองค์ทรงแสดงธรรมที่มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด บริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วนแก่พวกเขา เพราะภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นมีพระองค์เป็นที่พึ่ง ที่อาศัย ที่ต้านทาน และเป็นสรณะ

ส่วนอุบาสกและอุบาสิกาเปรียบเสมือน "นาปานกลาง" พระองค์ก็ทรงแสดงธรรมเช่นเดียวกัน เพราะพวกเขาก็มีพระองค์เป็นที่พึ่ง ที่อาศัย ที่ต้านทาน และเป็นสรณะ

สำหรับสมณพราหมณ์และปริพาชกที่นับถือศาสนาอื่น เปรียบเสมือน "นาเลว" ซึ่งมีดินแข็ง ดินเค็ม พื้นดินไม่ดี พระองค์ก็ยังทรงแสดงธรรมที่มีความงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด บริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วนแก่พวกเขาเช่นกัน เหตุผลคือ ทรงหวังว่าพวกเขาอาจจะเข้าใจธรรมแม้เพียงบทเดียว ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่พวกเขาตลอดไป

เมื่ออสิพันธกบุตรได้ฟังพระธรรมเทศนานี้แล้ว ก็เกิดความเลื่อมใสยิ่ง จึงทูลขอถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต