พาหิยเถราปทาน

พาหิยเถราปทาน เป็นประวัติและข้อปฏิบัติของพระพาหิยดารุจีริยะเถระ ผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายในทางตรัสรู้เร็วพลัน (ขิปปาภิญญา) โดยในอดีตชาติ ในสมัยของพระปทุมุตตรพุทธเจ้า พระเถระได้ฟังธรรมและตั้งความปรารถนาที่จะบรรลุคุณวิเศษนั้น ต่อมาในสมัยพระกัสสปพุทธเจ้า พระองค์ได้บำเพ็ญเพียรในศาสนา และในชาตินี้ได้บังเกิดที่เมืองภารุกัจฉะ วันหนึ่งเรืออับปางกลางมหาสมุทร พระองค์ว่ายน้ำจนรอดชีวิตมาได้และเดินทางไปยังเมืองโสภารกะ นุ่งห่มเพียงเปลือกไม้ (ดารุจีร) จนชาวเมืองเข้าใจผิดคิดว่าเป็นพระอรหันต์ ด้วยความเข้าใจผิดนั้น เทวดาจึงมาเตือนสติให้ไปแสวงหาพระอรหันต์ที่แท้จริงที่เมืองสาวัตถี

เมื่อเดินทางไปถึงเมืองสาวัตถี พระองค์ได้พบพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากำลังเสด็จบิณฑบาต จึงกราบทูลขอให้ทรงแสดงธรรม แม้ในคแรกพระพุทธองค์จะทรงทักท้วงเรื่องเวลาอันไม่สมควร แต่พระพาหิยะก็เพียรขอร้องจนพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมย่อแต่วิจิตร พระองค์ทรงสดับแล้วก็ได้บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ในทันที ต่อมาไม่นาน พระพาหิยะก็ประสบอุบัติเหตุถูกแม่โคร้ายขวิดจนเสียชีวิต พระพุทธองค์ทรงให้จัดพิธีถวายเพลิงสรีระและสร้างสถูปบรรจุอัฐิของท่าน

คำสอนสำคัญและประเด็นหลักในพระสูตร:

• ความเพียรในการฟังธรรม: ความตั้งใจจริงและการไม่ลดละในการแสวงหาธรรมะอันประเสริฐนำมาซึ่งการบรรลุธรรมอย่างรวดเร็ว
• คุณธรรมของพระอรหันต์: การละกิเลสและการเข้าถึงความสงบระงับแห่งจิต
• คุณค่าของพระสัทธรรม: พระพุทธดำรัสสรุปว่า การฟังคาถาเพียงบทเดียวที่ฟังแล้วสงบระงับ ย่อมประเสริฐกว่าร้อยคาถาที่ไม่มีประโยชน์
• ธรรมชาติของนิพพาน: ดิน น้ำ ไฟ และลม ไม่หยั่งลงในนิพพานใด ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และความมืดไม่ปรากฏในที่นั้น เมื่อใดที่บัณฑิตรู้ด้วยตนเองด้วยโมเนยยปฏิบัติ เมื่อนั้นย่อมหลุดพ้นจากรูป อรูป สุข และทุกข์ทั้งปวง