ปาติโมกขสังวรสูตร

ปาติโมกขสังวรสูตร (สังยุตตนิกาย SN 47.46) กล่าวถึงการที่พระรูปหนึ่งเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า เพื่อกราบทูลขอให้ทรงแสดงธรรมโดยย่อ ซึ่งเมื่อได้ฟังแล้ว ตนจะสามารถหลีกออกไปอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร และอุทิศกายใจบำเพ็ญเพียรได้

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบว่า "ดูก่อนภิกษุ เพราะเหตุนั้น เธอจงทำเบื้องต้นแห่งกุศลธรรมทั้งหลายให้หมดจดก่อน" แล้วทรงอธิบายว่า เบื้องต้นของกุศลธรรมคือ การที่ภิกษุสำรวมด้วยการสังวรในพระปาติโมกข์ เพียบพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย และสมาทานศึกษาในสิกขาบททั้งหลาย

พระองค์ทรงเน้นย้ำว่า เมื่อใดที่ภิกษุสามารถสำรวมในพระปาติโมกข์อย่างสมบูรณ์ มีความประพฤติและโคจรที่เหมาะสม มองเห็นอันตรายในความผิดแม้เพียงเล็กน้อย และตั้งใจปฏิบัติในสิกขาบททั้งหลายแล้ว เมื่อนั้นภิกษุนั้นอาศัยศีล ตั้งมั่นในศีลแล้ว พึงเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ

สติปัฏฐาน ๔ ประการ ได้แก่ การพิจารณาเห็นกายในกาย, เวทนาในเวทนา, จิตในจิต และธรรมในธรรมทั้งหลาย โดยมีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ และสามารถกำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ พระพุทธองค์ทรงกล่าวต่อไปว่า เมื่อภิกษุอาศัยศีล ตั้งมั่นในศีล และเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการนี้อย่างต่อเนื่องแล้ว ก็ย่อมหวังความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายตลอดวันและคืน จะไม่มีความเสื่อมเลย ในที่สุด ภิกษุรูปนั้นได้ปฏิบัติตามคำสอน และไม่นานก็ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์