ปริญญาตสูตร

ปริญญาตสูตร (SN 47.38) จากสังยุตตนิกาย อธิบายถึงหนทางสู่การบรรลุอมตธรรม หรือนิพพาน ผ่านการทำความเข้าใจอย่างถ่องแท้ในธรรมทั้งหลาย. พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ กรุงสาวัตถี โดยเน้นย้ำถึง "สติปัฏฐาน ๔" ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติสำคัญในการเจริญสติเพื่อให้เกิดปัญญา.

สติปัฏฐาน ๔ ประการที่ต้องเจริญ ได้แก่ การพิจารณากายในกาย, พิจารณาเวทนาในเวทนา, พิจารณาจิตในจิต และพิจารณาธรรมในธรรม. ภิกษุพึงตั้งมั่นพิจารณาธรรมเหล่านี้ด้วยความเพียรเผากิเลส มีสัมปชัญญะ (ความรู้ตัวทั่วพร้อม) มีสติ กำจัดอภิชฌา (ความยินดี) และโทมนัส (ความไม่ยินดี) ในโลกออกเสียได้.

เมื่อภิกษุเจริญสติปัฏฐานเช่นนี้ ย่อมทำให้เกิดความเข้าใจอย่างถ่องแท้ (ปริญญา) ในสิ่งนั้นๆ เช่น เมื่อพิจารณากายในกายอย่างแจ่มแจ้ง กายก็เป็นสิ่งที่เข้าใจได้โดยบริบูรณ์. เช่นเดียวกัน เมื่อพิจารณาเวทนา จิต และธรรมในธรรมอย่างถ่องแท้ ก็จะเข้าใจสิ่งเหล่านั้นโดยบริบูรณ์. พระสูตรกล่าวว่า "เพราะเมื่อกายเป็นสิ่งที่เข้าใจได้โดยบริบูรณ์ อมตะย่อมปรากฏแจ้ง" และในทำนองเดียวกันกับการเข้าใจเวทนา จิต และธรรมทั้งหลายอย่างบริบูรณ์ ก็ย่อมนำไปสู่การประจักษ์แจ้งซึ่งอมตธรรม.

ดังนั้น ปริญญาตสูตรจึงสอนว่า การเจริญสติปัฏฐาน ๔ โดยการเพ่งพิจารณาด้วยความเพียร สัมปชัญญะ และสติ จนกระทั่งเกิดความเข้าใจอย่างถ่องแท้ในกาย เวทนา จิต และธรรม ก็จะเป็นหนทางให้เข้าถึงอมตธรรมได้ในที่สุด.