ปฐมกัณฏกีสูตร

ปฐมกัณฏกีสูตร (SN 52.4) เป็นพระสูตรหนึ่งในพระไตรปิฎก สังยุตตนิกาย อนุรุทธสังยุตต์ ซึ่งกล่าวถึงการสนทนาธรรมระหว่างพระเถระสำคัญสามรูปคือ พระสารีบุตร พระมหาโมคคัลลานะ และพระอนุรุทธะ ณ ป่ากัณฏกี

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะที่ป่ากัณฏกีเพื่อสนทนาธรรม โดยมีคำถามหลักที่ท่านทั้งสองประสงค์จะทราบจากพระอนุรุทธะว่า ภิกษุผู้เป็นเสกขะ (ผู้ยังต้องศึกษา) ควรปฏิบัติอย่างไรเพื่อให้บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์โดยเร็ว และเพื่อความอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน

ท่านพระอนุรุทธะได้ตอบคำถามนี้โดยเน้นย้ำถึง "สติปัฏฐาน ๔" หรือการตั้งสติกำหนดรู้พิจารณาสิ่งทั้งหลายในกายในใจอย่างแยบคาย ซึ่งประกอบด้วย การพิจารณากายในกาย, การพิจารณาเวทนาในเวทนา, การพิจารณาจิตในจิต และการพิจารณาธรรมในธรรมอยู่เป็นประจำ

การเจริญสติปัฏฐาน ๔ นี้ มีจุดมุ่งหมายเพื่อยังกิเลสทั้งหลายให้เหือดแห้งไป ทำให้จิตหลุดพ้นจากอาสวกิเลส และบรรลุพระอรหัตผล การปฏิบัติเช่นนี้จะนำมาซึ่งความอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และเป็นทางนำไปสู่การบรรลุวิมุตติ คือความหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา