คิลานสูตร

พระสูตรนี้ชื่อ กิลานสูตร (AN 3.22) พระผู้มีพระภาคตรัสถึงบุคคล ๓ จำพวกที่เปรียบได้กับผู้ป่วย ซึ่งสามารถพบได้ในโลกนี้ โดยมีสาระสำคัญดังนี้

• ผู้ป่วย ๓ จำพวก

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบประเภทของผู้ป่วยออกเป็น ๓ กลุ่ม ได้แก่

1. ผู้ป่วยบางราย จะไม่หายจากอาพาธเลย ไม่ว่าจะได้รับการดูแลด้วยอาหาร ยา และผู้ดูแลที่เหมาะสมหรือไม่ก็ตาม
2. ผู้ป่วยบางราย จะหายจากอาพาธ ไม่ว่าจะได้รับการดูแลด้วยอาหาร ยา และผู้ดูแลที่เหมาะสมหรือไม่ก็ตาม
3. ผู้ป่วยบางราย จะสามารถหายจากอาพาธได้ ก็ต่อเมื่อ ได้รับการดูแลด้วยอาหาร ยา และผู้ดูแลที่เหมาะสมเท่านั้น และจะไม่หายหากไม่ได้รับสิ่งเหล่านี้

พระองค์ทรงชี้ว่า การจัดหาอาหาร ยา และผู้ดูแลนั้น ทรงบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์แก่ผู้ป่วยจำพวกสุดท้ายนี้โดยเฉพาะ แต่ถึงกระนั้น ผู้ป่วยจำพวกอื่นก็พึงได้รับการดูแลเช่นกัน

• บุคคล ๓ จำพวก ที่เปรียบได้กับผู้ป่วย

เช่นเดียวกัน พระพุทธองค์ทรงอุปมาว่ามีบุคคล ๓ จำพวก ซึ่งเปรียบได้กับผู้ป่วยข้างต้น ดังนี้

1. บุคคลบางคน จะไม่หยั่งลงสู่ทางอันเกษมในกุศลธรรมได้เลย ไม่ว่าจะได้พบพระตถาคตและได้ฟังพระธรรมวินัยที่พระองค์ประกาศหรือไม่ก็ตาม
2. บุคคลบางคน จะหยั่งลงสู่ทางอันเกษมในกุศลธรรมได้ ไม่ว่าจะได้พบพระตถาคตและได้ฟังพระธรรมวินัยที่พระองค์ประกาศหรือไม่ก็ตาม
3. บุคคลบางคน จะสามารถหยั่งลงสู่ทางอันเกษมในกุศลธรรมได้ ก็ต่อเมื่อ ได้พบพระตถาคตและได้ฟังพระธรรมวินัยที่พระองค์ประกาศเท่านั้น และจะไม่สามารถหยั่งลงได้หากไม่ได้รับสิ่งเหล่านี้

พระองค์ทรงเน้นย้ำว่า การแสดงธรรมนั้น ทรงบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์แก่บุคคลจำพวกสุดท้ายนี้โดยเฉพาะ คือผู้ที่สามารถหยั่งลงสู่ทางอันเกษมในกุศลธรรมได้ ก็ต่อเมื่อ ได้พบพระตถาคตและได้ฟังพระธรรมวินัย แต่ถึงกระนั้น บุคคลจำพวกอื่นก็พึงได้รับการสั่งสอนธรรมเช่นกัน

พระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึงความจำเป็นของการให้การดูแลและการสั่งสอนธรรม แม้ว่าผลลัพธ์ที่ได้จะไม่เหมือนกันในทุกกรณี แต่ก็เพื่อประโยชน์ของผู้ที่สามารถได้รับประโยชน์สูงสุดจากสิ่งเหล่านั้น และยังเป็นการไม่ละทิ้งผู้ที่อาจได้รับประโยชน์ในรูปแบบอื่น หรือเพื่อเมตตาธรรมต่อสรรพสัตว์