ทุลลภสูตร

ทุลลภสูตร (อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต 3.114) เป็นพระสูตรที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงถึงบุคคล 3 ประเภทที่หาได้ยากยิ่งในโลก การปรากฏขึ้นหรือการได้พบเห็นบุคคลเหล่านี้ ถือเป็นสิ่งมหัศจรรย์และเป็นโอกาสอันประเสริฐยิ่งสำหรับหมู่สัตว์ทั้งหลาย ผู้ทรงปัญญาจึงควรตระหนักถึงคุณค่าและใช้โอกาสนี้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

พระพุทธองค์ทรงตรัสว่า การอุบัติขึ้นของบุคคล 3 จำพวกนี้เป็นของหายาก:

• พระตถาคต อรหันต์ สัมมาสัมพุทธเจ้า: การอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ยากยิ่งในกัปป์ทั้งหลาย พระองค์ทรงเป็นผู้ค้นพบและประกาศพระสัจธรรมที่นำไปสู่การพ้นทุกข์ ทรงชี้ทางสว่างให้แก่สรรพสัตว์ผู้หลงผิดจากความไม่รู้ และทรงประทานมรดกอันประเสริฐคือพระธรรมวินัยแก่โลก การได้พบพระพุทธศาสนาในยุคสมัยที่พระองค์อุบัติขึ้นจึงเป็นบุญอันใหญ่หลวงที่ควรแก่การน้อมนำคำสอนมาปฏิบัติเพื่อการหลุดพ้น
• ผู้สอนธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้: เมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพานไปแล้ว การมีผู้ที่สามารถรักษา สืบทอด และสั่งสอนพระธรรมวินัยตามที่พระพุทธองค์ทรงประกาศไว้ได้อย่างถูกต้องครบถ้วนและบริสุทธิ์นั้นเป็นสิ่งที่หายากยิ่ง บุคคลเหล่านี้คือผู้ที่ช่วยธำรงพุทธศาสนาไว้ให้ยืนยาว เป็นแสงสว่างชี้นำผู้คนให้เข้าใจและปฏิบัติตามมรรคามีองค์แปด เพื่อให้เกิดปัญญาและหลุดพ้นจากวัฏสงสาร
• บุคคลผู้กตัญญูและกตเวที: การเป็นคนกตัญญูรู้คุณและกตเวทีตอบแทนคุณนั้นเป็นคุณธรรมอันประเสริฐที่หาได้ยากในโลกยุคที่คนส่วนใหญ่มักหลงลืมหรือเพิกเฉยต่อความดีที่ผู้อื่นได้กระทำแก่ตน บุคคลผู้มีความกตัญญูย่อมเป็นผู้มีจิตใจสูงส่ง มีสติระลึกถึงคุณความดีที่ผู้อื่นได้ทำ และมีความเพียรพยายามที่จะตอบแทนคุณนั้น ไม่ว่าจะเป็นด้วยการกระทำ คำพูด หรือความคิด คุณธรรมนี้เป็นรากฐานสำคัญของสังคมที่สงบสุข และเป็นเครื่องหมายของจิตใจที่งดงามและตั้งมั่นในคุณธรรม

การปรากฏขึ้นของบุคคลทั้งสามจำพวกนี้จึงเป็นสิ่งที่ไม่ใช่จะได้มีได้เห็นกันง่ายๆ บ่งบอกถึงความสำคัญและคุณค่าอันมหาศาลที่บุคคลเหล่านี้มีต่อโลกและต่อการดำเนินชีวิตของมนุษย์ การได้ประสบพบเจอหรือได้เป็นส่วนหนึ่งในการรักษาคุณธรรมเหล่านี้ไว้ ย่อมนำมาซึ่งประโยชน์สุขทั้งในปัจจุบันและสัมปรายภพ นำทางให้ชีวิตก้าวไปสู่ความเจริญและพ้นทุกข์ได้ในที่สุด