วิปัลลาสสูตร

วิปัลลาสสูตร (วิปัลลาสดตฺตสูตร) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยเรื่อง "ความวิปลาส" หรือความคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริงของมนุษย์ ซึ่งเป็นรากเหง้าที่ทำให้สัตว์โลกต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสารอย่างไม่รู้จบ พระพุทธองค์ทรงจำแนกความวิปลาสออกเป็น 4 ประการ ทั้งในแง่ของสัญญา (ความจำได้หมายรู้) จิต (ความคิด) และทิฏฐิ (ความเห็น) โดยแบ่งออกเป็นสองฝั่งคือความเห็นที่ผิดพลาดและความเห็นที่ถูกต้อง

ความวิปลาส 4 ประการที่ทำให้สัตว์โลกหลงทาง มีดังนี้:

• วิปลาสในสิ่งที่ไม่เที่ยง: หลงเห็นว่าเที่ยง
• วิปลาสในสิ่งที่เป็นทุกข์: หลงเห็นว่าเป็นสุข
• วิปลาสในสิ่งที่มิใช่ตัวตน: หลงเห็นว่าเป็นตัวตน (อัตตา)
• วิปลาสในสิ่งที่ไม่งาม: หลงเห็นว่างาม

การยึดถือความเห็นผิดเหล่านี้เปรียบเสมือนการถูก "แอกของมาร" ผูกมัดไว้ ทำให้จิตใจฟั่นเฟือนและตกอยู่ในอำนาจของกิเลส นำไปสู่การเวียนว่ายตายเกิดไม่สิ้นสุด อย่างไรก็ตาม เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก พระองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อแก้ไขความเห็นที่คลาดเคลื่อนเหล่านี้ด้วยการเจริญ "ธรรมเครื่องแก้ไขความวิปลาส" (วิปลาสสูตรในทางตรงข้าม) คือการฝึกหัดให้มองเห็นความเป็นจริงตามที่มันเป็น ได้แก่ การเห็นสิ่งที่ไม่เที่ยงว่าเป็นของไม่เที่ยง การเห็นทุกข์ว่าเป็นทุกข์ การเห็นสิ่งที่ไม่ใช่ตัวตนว่าเป็นไม่ใช่ตัวตน และการเห็นสิ่งที่ไม่งามว่าเป็นของไม่งาม

บทสรุปของพระสูตรนี้เน้นย้ำว่า ผู้ที่มีปัญญาเมื่อได้รับฟังธรรมจากพระอริยเจ้าแล้ว ย่อมสามารถดึงสติให้กลับคืนมา ละทิ้งทิฏฐิที่วิปลาสและหันมาประคอง "สัมมาทิฏฐิ" (ความเห็นชอบ) เอาไว้ เมื่อบุคคลสามารถรู้แจ้งตามความเป็นจริงได้เช่นนี้ ก็จะเป็นผู้ที่ก้าวล่วงพ้นจากความทุกข์ทั้งปวง และเป็นอิสระจากเครื่องพันธนาการของมารได้อย่างแท้จริง