อุปักกิเลสสูตร

พระสูตรนี้ (อุปกิเลสสูตร) พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบสภาวะจิตของสมณะและพราหมณ์ที่ไม่บริสุทธิ์ ว่ามีลักษณะคล้ายกับดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่ถูกบดบังด้วยสิ่งกีดขวาง 4 ประการ ได้แก่ เมฆ พยับหมอก ควัน และอสุรินทร์ราหู ทำให้ไม่สามารถส่องแสงสว่างไสวหรือแผ่รัศมีได้ฉันใด ผู้ประพฤติธรรมที่ปล่อยให้กิเลสครอบงำก็ย่อมไม่สามารถแสดงคุณธรรมหรือความรุ่งเรืองแห่งสมณธรรมได้ฉันนั้น

พระองค์ได้ทรงจำแนก "อุปกิเลส 4 ประการ" หรือสิ่งที่ทำให้สมณะและพราหมณ์มัวหมอง ไม่สามารถเปล่งรัศมีแห่งความดีงามได้ ดังนี้:

• การเสพเมรัยและเครื่องดองของมึนเมา: ซึ่งเป็นเหตุแห่งความประมาทและขาดสติ
• การเสพกาม: การยุ่งเกี่ยวกับเมถุนธรรมอันเป็นเครื่องผูกมัดทางโลก
• การรับเงินและทอง: การแสวงหาหรือสะสมทรัพย์สินมีค่า ซึ่งขัดต่อวิถีแห่งความเรียบง่าย
• การประกอบมิจฉาชีพ: การทำมาหากินที่ไม่ชอบธรรม ไม่สมควรแก่สมณวิสัย

บทสรุปแห่งพระสูตรนี้ชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่ปล่อยให้ตนเองพัวพันกับอุปกิเลสเหล่านี้ ย่อมตกอยู่ในอำนาจของความโลภ ความโกรธ และความหลง ทำให้ชีวิตจมอยู่ในความมืดมน เปรียบเสมือนผู้เป็นทาสแห่งตัณหาที่ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสารต่อไป การที่สมณะและพราหมณ์จะสามารถ "ส่องแสงสว่าง" หรือมีรัศมีแห่งความบริสุทธิ์ได้นั้น จำเป็นต้องละเว้นจากเหตุแห่งความมัวหมองทั้ง 4 ประการนี้โดยเด็ดขาด เพื่อมิให้เป็นผู้ที่เต็มไปด้วยกิเลสเครื่องเศร้าหมองและเพิ่มพูนความทุกข์ให้แก่ตนเองในอนาคต