ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร

ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต) กล่าวถึงความอัศจรรย์ใจ 4 ประการที่เกิดขึ้นเมื่อพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ความอัศจรรย์นี้ไม่ได้หมายถึงปาฏิหาริย์เหนือธรรมชาติ แต่คือ "ความอัศจรรย์แห่งการเปลี่ยนวิสัยทัศน์ของปุถุชน" ที่ปกติแล้วมักยึดติดอยู่ในกิเลส แต่กลับมีความปรารถนาที่จะฟังและเข้าถึงธรรมที่ตรงกันข้ามกับสัญชาตญาณความชอบส่วนตัวของตน

โดยปกติแล้ว มนุษย์เราล้วนคุ้นชินและมีความยินดีในกิเลสตามธรรมชาติ แต่เมื่อพระพุทธเจ้าแสดงธรรม พระธรรมคำสอนเหล่านั้นกลับสามารถดึงดูดใจผู้คนให้หันมาสนใจและมีความเพียรพยายามที่จะเข้าใจธรรมะเพื่อออกจากกิเลสนั้นๆ โดยมี 4 หัวข้อหลัก ดังนี้:

• การละความยึดติด (Clinging): แม้ผู้คนจะชอบความยึดมั่นถือมั่น แต่เมื่อฟังธรรมเรื่องการไม่ยึดติด พวกเขากลับตั้งใจฟังและพยายามทำความเข้าใจ
• การละมานะ (Conceit): แม้คนส่วนใหญ่จะติดในความถือตัวถือตน แต่พวกเขาก็พร้อมที่จะรับฟังธรรมเรื่องการขจัดมานะ
• ความสงบระงับ (Peace): แม้ผู้คนจะหลงใหลในความตื่นเต้นและกามคุณ แต่พวกเขากลับสนใจฟังธรรมเรื่องความสงบอันประณีต
• การทำลายอวิชชา (Ignorance): แม้ผู้คนจะตกอยู่ในความมืดบอดและหลงผิดมาเนิ่นนาน แต่พวกเขากลับมีความกระหายที่จะเรียนรู้ธรรมเพื่อถอนรากถอนโคนอวิชชา

สรุปได้ว่า ความอัศจรรย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้า คือ อานุภาพแห่งพระธรรม ที่สามารถชำระล้างใจของผู้ที่เคยหลงติดอยู่ในโลกธรรมให้หันมา "ตั้งใจฟัง" (โสตาวธาน) และ "มุ่งมั่นทำความเข้าใจ" (ปัญญา) เพื่อนำไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสเครื่องเศร้าหมองทั้งปวง ซึ่งนับเป็นปรากฏการณ์ที่น่าอัศจรรย์ยิ่งในเชิงจิตวิทยาและทางจิตวิญญาณ