ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร

ทุติยตถาคตอัจฉริยสูตร ได้แสดงถึงความอัศจรรย์ 4 ประการที่เกิดขึ้นพร้อมกับการอุบัติขึ้นของพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์ใจยิ่งว่าเหตุใดผู้คนซึ่งปกติจะยึดติดในกิเลสกลับมีความน้อมใจที่จะรับฟังและปฏิบัติธรรมอันเป็นทางออกจากกิเลสนั้นๆ โดยพระสูตรได้ชี้ให้เห็นถึงความขัดแย้งระหว่างธรรมชาติของปุถุชนกับกระแสธรรมที่พระพุทธองค์ทรงสั่งสอน

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเปรียบเทียบว่า แม้โดยปกติมนุษย์จะมีความชอบและความยึดติดในกิเลส แต่เมื่อพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อละสิ่งเหล่านั้น ผู้คนกลับเกิดความเลื่อมใสปรารถนาที่จะสดับและทำความเข้าใจ ซึ่งถือเป็นเรื่องอัศจรรย์อย่างยิ่ง โดยแบ่งออกเป็น 4 ประเด็นหลัก ได้แก่:

• การละความยึดติด: ปกติคนทั่วไปชอบและยินดีในการยึดถือ (clinging) แต่เมื่อฟังธรรมเรื่องการไม่ยึดมั่นกลับมีความกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้
• การละมานะ: ปกติคนทั่วไปชอบและยินดีในความถือตัว (conceit) แต่เมื่อฟังธรรมเรื่องการถอนความถือตัวกลับตั้งใจสดับและพยายามเข้าใจ
• การละความเพลิดเพลิน: ปกติคนทั่วไปชอบและยินดีในความตื่นเต้นเร้าใจ (excitement) แต่เมื่อฟังธรรมเรื่องความสงบเย็น (peace) กลับให้ความสนใจอย่างยิ่ง
• การละอวิชชา: ปกติหมู่สัตว์หลงอยู่ในความไม่รู้และถูกห่อหุ้มไว้ด้วยโมหะ แต่เมื่อฟังธรรมเรื่องการกำจัดอวิชชา กลับมีความมุ่งมั่นที่จะเข้าถึงปัญญา

บทสรุปของพระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นถึง อานุภาพแห่งธรรม ของพระพุทธเจ้าที่สามารถโน้มน้าวจิตใจของผู้คนให้หันเหออกจากสิ่งที่ตนเคยยึดติดในทางที่ผิด มาสู่การแสวงหาธรรมเพื่อการหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง ซึ่งนับเป็นปรากฏการณ์อันน่าอัศจรรย์ใจที่เกิดขึ้นได้ยากยิ่งในโลก