โสตานุคตสูตร

โสตานุคตสูตร (สูตรว่าด้วยการฟังตาม) แสดงให้เห็นถึงอานิสงส์ 4 ประการ ของการศึกษาพระธรรมอย่างถูกต้อง ซึ่งประกอบด้วยการฟังด้วยดี การท่องบ่นด้วยปาก การคิดพิจารณาด้วยใจ และการแทงตลอดด้วยทิฐิ (ความเข้าใจอย่างถูกต้องในหลักการ) แม้ว่าผู้ปฏิบัติจะยังไม่บรรลุธรรมในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ แต่หากสั่งสมความเข้าใจในพระธรรมไว้ดีแล้ว เมื่อถึงคราวละโลกและไปเกิดในหมู่เทพ อานิสงส์แห่งการศึกษาจะช่วยให้บรรลุถึงความเป็นเลิศ (การบรรลุธรรม) ได้โดยง่ายผ่านกระบวนการเตือนความจำ 4 รูปแบบ ดังนี้:

• กรณีที่ 1: การระลึกได้ด้วยตนเอง เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม ความจำเกี่ยวกับเนื้อหาธรรมะจะหวนกลับคืนมาสู่จิตใจ ทำให้บรรลุธรรมได้
• กรณีที่ 2: การได้ฟังจากผู้อื่นที่ทรงอภิญญา เมื่อพระภิกษุผู้มีฤทธิ์มาแสดงธรรมในหมู่เทพ ผู้ฟังจะหวนระลึกถึงการปฏิบัติธรรมในอดีตของตนได้ เหมือนคนที่ชำนาญเสียงกลองย่อมจำเสียงกลองได้ทันที
• กรณีที่ 3: การได้ฟังจากเทพองค์อื่น เมื่อเทพองค์หนึ่งในกลุ่มแสดงธรรมแก่เทพองค์อื่น ๆ ผู้ฟังจะเกิดความระลึกได้ถึงหลักการที่เคยศึกษามา เปรียบได้กับผู้ที่ชำนาญเสียงแตรย่อมจำเสียงแตรได้โดยไม่สงสัย
• กรณีที่ 4: การระลึกได้จากการสนทนากันเอง ระหว่างเทวบุตรผู้เกิดผุดเกิด (โอปปาติกะ) ที่เคยประพฤติธรรมร่วมกันมาก่อน ได้สอบถามเตือนความจำซึ่งกันและกัน เปรียบเสมือนเพื่อนเก่าที่เคยเล่นด้วยกันมา เมื่อได้พบกันและทบทวนความหลัง ย่อมระลึกถึงเรื่องราวในอดีตได้ทั้งหมด

บทสรุปสำคัญของพระสูตรนี้คือ การศึกษาพระธรรมให้เกิด "ความจำแม่นยำและการเข้าใจที่ลึกซึ้ง" นั้นเปรียบเสมือนการสั่งสมต้นทุนทางจิตวิญญาณ แม้ความหลงลืมหรือความไม่ประมาทในวาระสุดท้ายจะทำให้ยังไม่บรรลุธรรมในภพปัจจุบัน แต่กระบวนการแห่งการเตือนความจำในภพภูมิที่ดีกว่า จะเป็นปัจจัยสำคัญที่เอื้อให้บุคคลนั้นเข้าถึงความสำเร็จสูงสุดในการปฏิบัติธรรมได้อย่างรวดเร็วในที่สุด