จวนสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ข้อ 8) ว่าด้วยเรื่อง "กำลังของผู้ศึกษา" ซึ่งเปรียบเทียบคุณสมบัติ 5 ประการที่ส่งผลต่อความสำเร็จและความล้มเหลวในการประพฤติปฏิบัติธรรม โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า หากภิกษุหรือผู้ปฏิบัติธรรมขาดคุณสมบัติพื้นฐานเหล่านี้ ย่อมไม่สามารถตั้งมั่นอยู่ในพระสัทธรรมได้ แต่หากมีคุณสมบัติที่สมบูรณ์ ย่อมสามารถเจริญก้าวหน้าและบรรลุผลในการปฏิบัติได้อย่างมั่นคง

โดยเนื้อหาหลักได้จำแนกเหตุแห่งความล้มเหลวและความสำเร็จในการปฏิบัติออกเป็น 2 ด้าน ดังนี้:

• สาเหตุแห่งความล้มเหลว (การไม่ตั้งมั่นในธรรม): คือผู้ที่มีลักษณะตรงข้ามกับธรรมะ ได้แก่ ไม่มีศรัทธา (ไม่เชื่อในสิ่งที่ควรเชื่อ), ไม่มีความละอายต่อบาป (อหิริกะ), ไม่มีความเกรงกลัวต่อบาป (อโนตตัปปะ), เกียจคร้าน (เกียจคร้านในการเพียรละอกุศล), และ ขาดปัญญา (ไม่รู้แจ้งในอริยสัจ)
• หนทางสู่ความสำเร็จ (การตั้งมั่นในธรรม): คือผู้ที่มีกำลังแห่งธรรม 5 ประการ ได้แก่ มีความศรัทธา, มีความละอายต่อบาป, มีความเกรงกลัวต่อบาป, มีความเพียร, และ มีปัญญา

กล่าวโดยสรุป พระสูตรนี้เน้นย้ำว่าการจะเข้าถึงความหลุดพ้นหรือตั้งมั่นอยู่ในพระสัทธรรมนั้น ต้องอาศัยการบ่มเพาะองค์ประกอบภายในใจให้ครบถ้วน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ศรัทธาที่เป็นจุดเริ่มต้น, หิริโอตตัปปะที่เป็นเครื่องคุ้มครองใจ, วิริยะที่เป็นแรงขับเคลื่อน และ ปัญญาที่เป็นเครื่องนำทาง หากขาดคุณสมบัติเหล่านี้ ความก้าวหน้าในการปฏิบัติย่อมเกิดขึ้นได้ยาก แต่ถ้าผู้ปฏิบัติหมั่นสร้างกำลังทั้ง 5 นี้ให้เกิดขึ้น ย่อมเป็นผู้ที่ไม่เสื่อมถอยและสามารถบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาได้อย่างแน่นอน