จวนสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต 5.8) แสดงถึงธรรมที่เป็นปัจจัยสำคัญในการประพฤติปฏิบัติธรรมของภิกษุ เพื่อให้สามารถตั้งมั่นอยู่ในสัทธรรมได้อย่างยั่งยืน โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติ 5 ประการที่ส่งผลให้เกิดความล้มเหลว และคุณสมบัติ 5 ประการที่ส่งผลให้เกิดความสำเร็จในการปฏิบัติธรรม

หัวใจสำคัญของพระสูตร คือการชี้ให้เห็นว่า ความเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นอกุศลจะทำให้ภิกษุเสื่อมจากความก้าวหน้า แต่การพัฒนาธรรมอันเป็นกุศลจะช่วยให้ภิกษุตั้งมั่นและไม่เสื่อมถอยจากหนทางแห่งการหลุดพ้น ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้:

• กลุ่มที่ทำให้ล้มเหลว (ฝ่ายเสื่อม): คือภิกษุที่ขาดความศรัทธา, ขาดความละอายต่อบาป (อหิริกะ), ขาดความเกรงกลัวต่อบาป (อโนตตัปปะ), เป็นคนเกียจคร้าน และเป็นผู้มีปัญญาเขลา
• กลุ่มที่ทำให้สำเร็จ (ฝ่ายเจริญ): คือภิกษุที่ประกอบด้วย ศรัทธา (ความเชื่อมั่นในทางที่ถูก), หิริ (ความละอายต่อการทำชั่ว), โอตตัปปะ (ความเกรงกลัวต่อผลของบาป), วิริยะ (ความเพียรพยายาม) และ ปัญญา (ความรู้เท่าทันตามความเป็นจริง)

สรุปได้ว่า การที่ผู้ปฏิบัติจะตั้งมั่นอยู่ในพระธรรมวินัยได้อย่างแท้จริงนั้น ไม่ได้อาศัยเพียงความบังเอิญ แต่ต้องอาศัยการหมั่นสร้าง พละ 5 หรือคุณธรรมพื้นฐานเหล่านี้ให้เกิดขึ้นในใจ เพราะคุณธรรมเหล่านี้เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยปกป้องไม่ให้ผู้ปฏิบัติหลงทาง และเป็นรากฐานที่มั่นคงในการบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดในทางพระพุทธศาสนา