จักกสูตร

พระสูตรนี้เปรียบเทียบคุณสมบัติในการปกครองของ พระเจ้าจักรพรรดิ กับการประกาศพระธรรมจักรของ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยชี้ให้เห็นว่าอำนาจที่ตั้งอยู่บนฐานของธรรมย่อมเป็นอำนาจที่มั่นคงและไม่มีผู้ใดสามารถทำลายได้ โดยทั้งสองสถานะนี้ต้องอาศัยหลักปฏิบัติ 5 ประการที่เรียกว่า “ธรรม 5 ประการ” เพื่อให้การใช้อำนาจหรือการประกาศธรรมเป็นไปอย่างถูกต้องตามทำนองคลองธรรม

หลักธรรม 5 ประการที่ทั้งพระเจ้าจักรพรรดิและพระพุทธองค์ทรงยึดถือ ได้แก่:

• รู้จักเหตุ (รู้จักสิ่งที่ควรทำหรือจุดมุ่งหมาย)
• รู้จักผล (รู้จักหลักการหรือผลที่เกิดจากการกระทำ)
• รู้จักประมาณ (รู้จักความพอดี ความพอเหมาะพอควร)
• รู้จักกาล (รู้จักเวลาที่เหมาะสมในการดำเนินการ)
• รู้จักชุมชน (รู้จักลักษณะของบริษัทหรือกลุ่มบุคคลที่เข้าไปเกี่ยวข้อง)

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงใช้หลักการเดียวกันนี้ในการหมุน “ธรรมจักร” หรือการประกาศพระศาสนา ซึ่งเป็นอำนาจที่เหนือกว่าอำนาจทางโลก เพราะเป็นอำนาจแห่งความจริงที่ไม่อาจถูกคัดค้านหรือทำลายได้โดยสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหมองค์ใดในโลก การมีคุณสมบัติครบทั้ง 5 ประการนี้เองที่ทำให้การประกาศธรรมของพระพุทธองค์มีความสมบูรณ์ บริสุทธิ์ และมั่นคงถาวรตลอดกาล เป็นการแสดงให้เห็นว่าผู้นำหรือผู้ที่ต้องการสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน จำเป็นต้องดำเนินตามหลักการที่เปี่ยมด้วยเหตุผลและปัญญาเช่นเดียวกัน