อนุวัตตนสูตร

อนุวัตตนสูตร (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติของผู้สืบทอดอำนาจที่ชอบธรรมระหว่าง "พระราชโอรสของพระเจ้าจักรพรรดิ" กับ "พระสารีบุตรเถระ" ผู้ทำหน้าที่สืบต่อการหมุนกงล้อแห่งธรรมที่พระพุทธองค์ทรงเริ่มไว้ โดยเน้นย้ำว่าผู้ที่จะรักษาความมั่นคงและสานต่อภารกิจอันยิ่งใหญ่ได้นั้น จำเป็นต้องประกอบด้วยองค์คุณ 5 ประการ

หลักธรรมสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้ เพื่อให้การปกครองหรือการเผยแผ่ศาสนาเป็นไปโดยชอบธรรมและไม่ถูกทำลายโดยศัตรูหน้าไหนก็ตาม ได้แก่ สัปปุริสธรรม 5 ประการ ซึ่งประยุกต์ใช้ได้ทั้งทางโลกและทางธรรม ดังนี้:

• ธัมมัญญุตา: ความเป็นผู้รู้จักเหตุ คือรู้ว่าสิ่งใดเป็นธรรม สิ่งใดเป็นความถูกต้อง
• อัตถัญญุตา: ความเป็นผู้รู้จักผล คือรู้ว่าสิ่งใดเป็นอรรถ เป็นประโยชน์ที่ควรมุ่งหวัง
• มัตตัญญุตา: ความเป็นผู้รู้จักประมาณ คือความพอเหมาะพอดีในการปฏิบัติและใช้ทรัพยากร
• กาลัญญุตา: ความเป็นผู้รู้จักกาลเวลา คือรู้ว่าเวลาใดควรทำสิ่งใด
• ปริสัญญุตา: ความเป็นผู้รู้จักชุมชน คือรู้กิริยาอาการที่เหมาะสมกับแต่ละกลุ่มบุคคลหรือสังคม

พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า หากพระสารีบุตรประกอบด้วยคุณสมบัติทั้ง 5 ประการนี้ ย่อมสามารถทำหน้าที่ "หมุนกงล้อแห่งธรรม" อันสูงสุดที่พระตถาคตทรงประกาศไว้ให้ดำเนินต่อไปได้อย่างถูกต้องและมั่นคง ซึ่งเป็นกงล้อที่ไม่มีสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร หรือพรหมใดๆ ในโลกจะสามารถทวนกระแสหรือหยุดยั้งได้ สรุปได้ว่าความสำเร็จที่ยั่งยืนในการสืบทอดมรดก ไม่ว่าจะเป็นอำนาจทางการเมืองหรือธรรมะของพระพุทธเจ้า ไม่ได้ขึ้นอยู่กับกำลังภายนอก แต่ขึ้นอยู่กับการตั้งมั่นอยู่ในคุณธรรมและความรอบรู้ที่สมบูรณ์ของผู้สืบทอดนั่นเอง