ยัสสทิสสูตร

ยัสสทิสสูตร (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติของ พระมหากษัตริย์ ผู้ทรงธรรมกับ ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรม เพื่อชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่เพียบพร้อมด้วยองค์ประกอบที่เหมาะสมย่อมสามารถดำรงตนอยู่ในสถานะของตนได้อย่างสง่างามและมั่นคงในทุกสถานการณ์

พระองค์ทรงเปรียบเทียบว่า พระมหากษัตริย์ จะดำรงราชอาณาจักรได้อย่างรุ่งเรืองด้วยองค์ประกอบ 5 ประการ ดังนี้:

• ชาติกำเนิดดี: มีวงศ์ตระกูลบริสุทธิ์ทั้งฝ่ายพ่อและแม่
• ทรัพย์สมบัติมาก: มีพระคลังและเสบียงกรังที่มั่งคั่ง
• มีกองทัพเข้มแข็ง: มีจตุรงคโยธาที่เชื่อฟังและปฏิบัติหน้าที่ได้ดี
• มีที่ปรึกษาที่ฉลาด: มีเสนาบดีผู้มีปัญญา เข้าใจเหตุการณ์ทั้งอดีต ปัจจุบัน และอนาคต
• มีพระบารมี: ซึ่งเกิดจากผลรวมของทั้ง 4 ประการข้างต้น

ในทำนองเดียวกัน ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้น ย่อมอยู่ได้อย่างสงบและมั่นคงในทุกหนแห่งด้วยคุณสมบัติ 5 ประการเช่นกัน คือ:

• ศีลสมบัติ: เป็นผู้มีศีล สำรวมในระเบียบวินัย เห็นภัยในโทษเพียงเล็กน้อย เปรียบได้กับ ชาติกำเนิด ของพระราชา
• พหูสูต: เป็นผู้ทรงจำคำสอนของพระพุทธเจ้าที่งดงามทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด เปรียบได้กับ ทรัพย์สมบัติ
• ปรารภความเพียร: เป็นผู้มีความแข็งแกร่ง มีความมุ่งมั่นในการละอกุศลและบำเพ็ญกุศลธรรม เปรียบได้กับ กองทัพ
• ปัญญา: เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาที่เห็นการเกิดดับของสังขาร นำไปสู่การสิ้นทุกข์ เปรียบได้กับ เสนาบดีผู้มีปัญญา
• วิมุตติ (ความหลุดพ้น): คือผลสำเร็จที่เกิดจากคุณสมบัติทั้ง 4 ประการนี้ ทำให้จิตใจเป็นอิสระและมีความสงบอย่างยิ่ง

บทสรุปของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า การจะเข้าถึงความหลุดพ้นหรือการเป็นผู้มีจิตใจที่เป็นอิสระอย่างแท้จริงนั้น ไม่ได้อาศัยความบังเอิญ แต่ต้องอาศัยการสั่งสมคุณธรรมพื้นฐานที่เข้มแข็งเปรียบเสมือนองค์ประกอบแห่งความเป็นใหญ่ของพระราชา เมื่อภิกษุสร้างเหตุปัจจัยเหล่านี้ให้บริบูรณ์ ย่อมทำให้ชีวิตสมณะมีความมั่นคงและเป็นอิสระไม่ว่าจะอยู่ในสถานที่ใดก็ตาม