ปฐมปัตถนาสูตร

พระสูตรนี้เปรียบเทียบคุณสมบัติของพระราชโอรสผู้มีสิทธิธรรมในการสืบราชสมบัติ เข้ากับคุณสมบัติของภิกษุผู้มุ่งมั่นปฏิบัติเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลส โดยพระพุทธองค์ทรงแสดงให้เห็นว่าบุคคลที่มีคุณสมบัติครบถ้วนตามหลักการ ย่อมมีความเชื่อมั่นและสมควรที่จะตั้งความปรารถนาในการบรรลุเป้าหมายสูงสุดของตน

ในส่วนของภิกษุผู้ปรารถนาความสิ้นไปแห่งอาสวะ ต้องประกอบด้วยองค์ประกอบ 5 ประการ ดังนี้:

• มีศรัทธา: เชื่อมั่นในปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตอย่างแน่วแน่
• มีสุขภาพดี: มีร่างกายที่ปราศจากโรคาพยาธิ ระบบย่อยอาหารเป็นปกติ ไม่ร้อนหรือเย็นจนเกินไป เอื้อต่อการบำเพ็ญเพียรภาวนา
• มีความซื่อตรง: ไม่โอ้อวด ไม่หลอกลวง เป็นผู้เปิดเผยความจริงต่อพระศาสดาและเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลาย
• มีความเพียร: ปรารภความเพียรอย่างต่อเนื่อง เพื่อละอกุศลธรรมและบำเพ็ญกุศลธรรมให้ถึงพร้อม
• มีปัญญา: ประกอบด้วยปัญญาที่เห็นการเกิดและการดับของสังขาร เป็นปัญญาอันประเสริฐที่นำไปสู่การสิ้นสุดแห่งทุกข์โดยชอบ

ภิกษุที่ประกอบด้วยธรรม 5 ประการนี้ ย่อมพิจารณาเห็นความพร้อมของตนและเกิดความมั่นใจว่าตนเองนั้นมีคุณสมบัติเหมาะสมที่จะบรรลุธรรมชั้นสูงได้ เช่นเดียวกับพระราชโอรสที่ทรงพร้อมด้วยเชื้อสาย รูปโฉม ความรักใคร่จากมหาชน และศิลปวิทยา ย่อมย่อมมีความชอบธรรมที่จะปรารถนาการขึ้นครองราชย์ พระสูตรนี้จึงเป็นหลักคำสอนที่เน้นย้ำถึงความเพียรพยายามและการสร้างเหตุปัจจัยที่ถูกต้อง เพื่อให้บรรลุเป้าหมายสูงสุดในทางธรรม คือความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง