อัปปังสุปติสูตร

อัปปังสุปติสูตร (ว่าด้วยผู้ที่นอนน้อย) เป็นพระสูตรสั้นๆ ในอังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ที่พระพุทธองค์ทรงจำแนกบุคคล 5 ประเภทที่มีลักษณะร่วมกันคือ “นอนน้อย” และใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการตื่นตัว ซึ่งสะท้อนถึงสภาวะทางจิตใจที่ถูกขับเคลื่อนด้วยแรงปรารถนา ความรับผิดชอบ หรือเป้าหมายอันยิ่งใหญ่ที่รบกวนการพักผ่อนทางกาย

บุคคล 5 จำพวกที่พระพุทธองค์ทรงกล่าวถึง ได้แก่:

• หญิงผู้ปรารถนาบุรุษ: จิตใจที่หมกมุ่นในกามราคะทำให้เกิดความฟุ้งซ่านจนไม่อาจหลับใหลได้สนิท
• บุรุษผู้ปรารถนาสตรี: เฉกเช่นเดียวกัน ความปรารถนาในเพศตรงข้ามเป็นเหตุให้เกิดความกระวนกระวาย
• โจรผู้ปรารถนาทรัพย์สมบัติ: ความโลภและความระแวงในการแสวงหาหรือรักษาของโจรทำให้ต้องตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา
• พระราชาผู้ประกอบภารกิจ: ภาระหน้าที่ในการปกครองบ้านเมืองและความรับผิดชอบต่อราษฎรทำให้ต้องตรากตรำและตื่นตัวเพื่อบริหารจัดการ
• ภิกษุผู้ปรารถนาความพ้นจากเครื่องร้อยรัด: นี่คือประเด็นสำคัญของพระสูตร คือผู้ที่มุ่งมั่นในวิมุตติ หรือความหลุดพ้นจากกิเลสอันเป็นเครื่องผูกมัด (โยคะ) ผู้ที่ปรารถนาความพ้นทุกข์ย่อมมีความเพียรพยายามสูง ไม่ปล่อยเวลาให้ล่วงไปกับการนอนหลับมากเกินจำเป็น

ใจความสำคัญและคำสอนหลัก: พระสูตรนี้มุ่งชี้ให้เห็นว่า "การนอนน้อย" เกิดจากปัจจัยที่ต่างกัน หากเป็น 3 ประเภทแรก ย่อมเป็นไปเพื่อกิเลสและการสะสมกรรม ในขณะที่ประเภทที่ 4 เป็นไปเพื่อหน้าที่ทางสังคม แต่สำหรับประเภทที่ 5 คือการใช้เวลาที่เหลือจากการพักผ่อนมาเพื่อการบำเพ็ญเพียรภาวนา การที่ภิกษุนอนน้อยไม่ใช่เพราะความกระวนกระวายด้วยกิเลส แต่เป็นเพราะความตระหนักในกาลเวลาเพื่อมุ่งสู่ความพ้นทุกข์ ดังนั้น "การนอนน้อย" จึงเป็นเครื่องสะท้อนถึงระดับของความปรารถนาและความมุ่งมั่นในเป้าหมายของบุคคลนั้นๆ