มัจฉรีสูตร

มัจฉรีสูตร (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต) ว่าด้วยเรื่องโทษของการอยู่ประจำที่นานเกินไปและอานิสงส์ของการอยู่ตามกำหนดเวลาที่เหมาะสม โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่าการยึดติดในสถานที่ใดสถานที่หนึ่งนานจนเกินไปนั้น ส่งผลเสียต่อการพัฒนาจิตใจของบรรพชิตและส่งเสริมให้เกิดความตระหนี่ถี่เหนียวในด้านต่างๆ ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติธรรม

พระองค์ได้ทรงแจกแจงโทษและอานิสงส์ที่สัมพันธ์กับความตระหนี่ 5 ประการ ดังนี้:

• ความตระหนี่ที่อยู่อาศัย: การยึดติดในสถานที่พักจนเกิดความหวงแหน
• ความตระหนี่ตระกูล: การผูกติดกับอุปัฏฐากหรือครอบครัวที่อุปถัมภ์จนไม่อยากให้ใครเข้ามาเกี่ยวข้อง
• ความตระหนี่ลาภ: การหวงแหนปัจจัยสี่หรือสิ่งของเครื่องใช้
• ความตระหนี่วรรณะ: การหวงแหนคำสรรเสริญหรือชื่อเสียง
• ความตระหนี่ธรรม: การหวงแหนความรู้หรือการไม่ถ่ายทอดหลักธรรมคำสอนแก่ผู้อื่น

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ คือการสอนให้รู้จักความพอดีในการดำเนินชีวิตและการปฏิบัติธรรม การที่พระภิกษุพำนักอยู่ในที่ใดที่หนึ่งนานเกินไปอาจนำไปสู่ "ความตระหนี่" ทั้ง 5 ประการข้างต้น ซึ่งเป็นการสร้างเครื่องพันธนาการทางใจขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว ในทางตรงกันข้าม การเปลี่ยนที่อยู่หรือการพำนักตามระยะเวลาที่เหมาะสมตามพระวินัยและหลักกาลเทศะ จะช่วยรักษาจิตใจให้มีความ "เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่" มีความปล่อยวาง และมีความพร้อมในการเผยแผ่ธรรมะโดยปราศจากความหวงแหน ซึ่งถือเป็นคุณธรรมพื้นฐานที่สำคัญของนักบวชที่มุ่งสู่ความหลุดพ้น