ปุคคลัปปสาทสูตร

ปุคคลัปปสาทสูตร (ว่าด้วยการเลื่อมใสในบุคคล) เป็นพระสูตรที่ทรงแสดงถึงโทษของการยึดติดหรือวางความศรัทธาไว้ที่ "ตัวบุคคล" มากเกินไป แทนที่จะยึดถือใน "ธรรม" เป็นหลัก พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า เมื่อเราศรัทธาในบุคคลใดบุคคลหนึ่งอย่างฝังใจ หากบุคคลนั้นเกิดความเปลี่ยนแปลงหรือมีความเสื่อมในทางวินัยหรือสถานภาพ จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อจิตใจและความศรัทธาของผู้ศรัทธา จนกลายเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติธรรมในที่สุด

โทษ 5 ประการของการเลื่อมใสในบุคคล ได้แก่:

• บุคคลนั้นถูกสงฆ์ลงโทษ (นิคหกรรม): เมื่อบุคคลที่ตนศรัทธาต้องอาบัติจนถูกสงฆ์ลงโทษ ทำให้ผู้ศรัทธาเกิดความเสียใจและคลายศรัทธาในภิกษุสงฆ์รูปอื่นไปด้วย
• บุคคลนั้นถูกลดลำดับ: เมื่อมีการลงโทษด้วยการจัดลำดับให้นั่งในลำดับท้ายสุด ทำให้เกิดความกังวลใจและหวั่นไหวในสถานภาพของบุคคลนั้น
• บุคคลนั้นย้ายไปที่อื่น: เมื่อบุคคลที่ตนยึดเหนี่ยวจากไป ทำให้ผู้ศรัทธาขาดที่พึ่งทางใจ
• บุคคลนั้นสึกจากเพศบรรพชิต: การที่บุคคลนั้นสละเพศบรรพชิตทำให้ผู้ศรัทธาเกิดความเศร้าโศกและท้อถอย
• บุคคลนั้นมรณภาพ: การสูญเสียบุคคลที่รักและเคารพนำมาซึ่งความอาลัยอาวรณ์

บทสรุปและคำสอนหลัก: ผลกระทบที่ร้ายแรงที่สุดของทั้ง 5 ข้อนี้ คือการที่ผู้ศรัทธาจะเลิกคบหาสมาคมกับภิกษุรูปอื่น เลิกฟังธรรม และในที่สุดก็จะ เสื่อมจากพระสัทธรรม พระพุทธองค์จึงทรงสอนเป็นนัยให้พุทธบริษัทหมั่นพิจารณาและวางใจให้ถูกทาง โดยเน้นให้ความสำคัญกับการ "ศรัทธาในธรรม" มากกว่าการผูกติดไว้ที่ตัวบุคคล เพื่อป้องกันความเสื่อมทางจิตใจและรักษาความมั่นคงในการปฏิบัติธรรมให้ดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่องแม้บุคคลที่ตนเคารพจะเปลี่ยนแปลงไป