อรหัตตสูตร

อรหัตตสูตร ในอังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต (6.76) พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงธรรมว่าด้วยเงื่อนไขสำคัญในการบรรลุความเป็นพระอรหันต์ ซึ่งเป็นจุดหมายสูงสุดในทางพุทธศาสนา โดยพระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า บุคคลไม่สามารถบรรลุความเป็นพระอรหันต์ได้หากยังไม่ละธรรม 6 ประการ ซึ่งเป็นกิเลสอันเป็นเครื่องกั้นขวางความบริสุทธิ์ทางจิตใจ และในทางกลับกัน หากบุคคลใดสามารถละธรรมเหล่านี้ได้ ก็ย่อมมีความสามารถที่จะประจักษ์แจ้งซึ่งอรหัตตผลได้สำเร็จ

ธรรม 6 ประการที่พระพุทธองค์ทรงกล่าวถึง อันเป็นเหตุแห่งการขัดขวางการบรรลุธรรม มีดังนี้:

• มานะ: ความถือตัว การเปรียบเทียบตนกับผู้อื่น
• โอมานะ: ความดูหมิ่นตนเอง หรือความรู้สึกว่าตนต่ำต้อย
• อติมานะ: ความถือตัวจัด การดูแคลนผู้อื่น
• อธิมานะ: ความสำคัญตนผิดว่าบรรลุธรรมทั้งที่ยังไม่บรรลุ
• ถัมภะ: ความหัวดื้อ ความกระด้าง หรือความถือดีไม่ยอมรับฟังใคร
• อตินิปาตะ: ความถ่อมตัวเกินไปจนเสียหลักการ หรือการทำตนต่ำต้อยเพื่อแฝงผลประโยชน์

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง ความสมดุลทางจิตใจ กิเลสทั้ง 6 ประการนี้ล้วนเป็นเครื่องมือของ "ทิฐิมานะ" ที่ทำให้จิตไม่ตั้งอยู่บนความเป็นกลาง หากผู้ปฏิบัติยังคงมีความยึดติดในตัวตน ไม่ว่าจะเป็นความรู้สึกว่าตนเองเหนือกว่า ต่ำกว่า หรือแม้แต่การหลอกตนเอง ก็ย่อมไม่สามารถหลุดพ้นจากอาสวกิเลสได้ การละธรรมเหล่านี้จึงเป็นการทำลายกำแพงที่ปิดกั้นปัญญา เพื่อให้จิตเข้าถึงความปล่อยวางอย่างแท้จริงอันนำไปสู่การบรรลุพระอรหัตตผลในที่สุด