สัตถุสาสนสูตร

สัตถุสาสนสูตร (อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต) เป็นพระสูตรที่บันทึกคำสอนของพระพุทธเจ้าที่ประทานแก่ พระอุปาลีเถระ เกี่ยวกับหลักเกณฑ์ในการพิจารณาตรวจสอบคำสอนว่าสิ่งใดคือ "คำสอนของพระศาสดา" อย่างแท้จริง โดยพระอุปาลีได้ทูลขอให้พระพุทธองค์แสดงธรรมโดยย่อ เพื่อที่ท่านจะได้นำไปปฏิบัติในที่สงบสงัดอย่างจริงจัง

พระพุทธองค์ทรงวางหลักเกณฑ์การตัดสินธรรมวินัยโดยให้พิจารณาจาก "ผลลัพธ์แห่งการปฏิบัติ" ซึ่งสามารถจำแนกออกเป็น 2 กลุ่มดังนี้:

• สิ่งที่ "ไม่ใช่" คำสอนและพระวินัย: คือธรรมะหรือข้อปฏิบัติใดๆ ที่ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย (นิพพิทา) ไม่เป็นไปเพื่อคลายความกำหนัด (วิราคะ) ไม่เป็นไปเพื่อความดับสนิท (นิโรธ) ไม่เป็นไปเพื่อความสงบระงับ (อุปสมะ) ไม่เป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง (อภิญญา) ไม่เป็นไปเพื่อความตรัสรู้ (สัมโพธะ) และไม่เป็นไปเพื่อความดับทุกข์ (นิพพาน) ให้พึงจำไว้ว่าสิ่งเหล่านั้นไม่ใช่คำสอน ไม่ใช่พระวินัย และไม่ใช่คำสั่งสอนของพระศาสดา
• สิ่งที่ "ใช่" คำสอนและพระวินัย: ในทางตรงกันข้าม สิ่งใดก็ตามที่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย คลายความกำหนัด ความดับสนิท ความสงบระงับ ความรู้ยิ่ง การตรัสรู้ และความดับทุกข์ (นิพพาน) โดยส่วนเดียว ให้พึงจำไว้ว่าสิ่งเหล่านั้นคือธรรมะ คือพระวินัย และคือคำสั่งสอนของพระศาสดาอย่างแท้จริง

สรุปได้ว่า พระสูตรนี้เน้นย้ำถึง "มาตรฐานการตรวจสอบธรรมะ" (Dhamma-Vinaya Test) ซึ่งให้ความสำคัญที่เป้าหมายสูงสุดคือการดับทุกข์เป็นหลัก โดยไม่จำกัดเพียงตัวอักษรหรือตำรา แต่ให้ดูที่ผลลัพธ์ของการปฏิบัติว่าช่วยให้ผู้ปฏิบัติตนพ้นจากกิเลสและตัณหาได้จริงหรือไม่ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญในการรักษาพระสัทธรรมให้บริสุทธิ์และนำไปสู่ความหลุดพ้นอย่างแท้จริง