อัปปสาทปเวทนียสูตร

อัปปสาทปเวทนียสูตร (พระสูตรว่าด้วยการประกาศความไม่เลื่อมใส) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงวางหลักเกณฑ์ให้พุทธบริษัทที่เป็นคฤหัสถ์สามารถใช้พิจารณาเพื่อแสดงจุดยืนต่อภิกษุในพระธรรมวินัย โดยอาศัยหลัก “อัฏฐังคิกะ” หรือคุณสมบัติ 8 ประการ เพื่อรักษาความบริสุทธิ์และความศรัทธาในพระศาสนา

พระพุทธองค์ทรงชี้แจงว่า หากภิกษุมีคุณสมบัติที่ประพฤติตนเป็นปฏิปักษ์ต่อชาวบ้าน คฤหัสถ์ย่อมสามารถ “ประกาศความไม่เลื่อมใส” ได้ หากพบพฤติกรรมดังนี้:

• มุ่งหวังขัดขวางไม่ให้ชาวบ้านได้รับผลประโยชน์หรือลาภสักการะ
• มุ่งทำร้ายหรือสร้างความเดือดร้อนแก่ชาวบ้าน
• ดุด่า บริภาษ หรือใช้ถ้อยคำรุนแรงต่อชาวบ้าน
• ยุยงให้ชาวบ้านแตกแยกกัน
• กล่าวจาบจ้วง ติเตียน หรือดูหมิ่นพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์
• ปรากฏตัวในสถานที่ที่ไม่เหมาะสมสำหรับการบิณฑบาต

ในทางกลับกัน พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า หากภิกษุมีคุณสมบัติที่ตรงกันข้าม คือเป็นผู้มีเมตตา ไม่ทำลายลาภ ไม่ทำร้าย ไม่ดุด่า ไม่สร้างความแตกแยก เคารพในพระรัตนตรัย และรักษาวัตรปฏิบัติในการบิณฑบาตอย่างเหมาะสม คฤหัสถ์ก็สามารถ “ประกาศความเลื่อมใส” ในภิกษุรูปนั้นได้เช่นกัน

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้ คือการส่งเสริมให้คฤหัสถ์รู้จักการพิจารณาตรวจสอบด้วยปัญญา ไม่ได้สอนให้งมงาย แต่ให้ยึดหลักพฤติกรรมของภิกษุเป็นเครื่องวัด เพื่อปกป้องทั้งพุทธศาสนาและตัวคฤหัสถ์เอง ให้สามารถเลือกรวมกลุ่มและอุปถัมภ์บำรุงผู้ที่ประพฤติดีปฏิบัติชอบ อันเป็นการส่งเสริมความเข้มแข็งให้แก่คณะสงฆ์ในภาพรวม