ปฐมอานันทสูตร

ปฐมอานันทสูตร (AN 10.39) เป็นพระสูตรที่พระอานนท์เถระได้ทูลถามพระพุทธเจ้าเกี่ยวกับนิยามและผลกระทบอันร้ายแรงของการทำสังฆเภท (การทำลายสงฆ์ให้แตกแยกกัน) เพื่อเป็นธรรมทานและข้อควรระวังสำหรับพุทธบริษัทในการรักษาความสามัคคีและพระธรรมวินัยให้บริสุทธิ์

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า สังฆเภท เกิดขึ้นเมื่อภิกษุในสงฆ์มีความเห็นผิดและประพฤติตนเป็นปฏิปักษ์ต่อพระธรรมวินัย โดยมีเหตุปัจจัยหลัก 10 ประการ ได้แก่:

• การแสดงสิ่งที่มิใช่ธรรมว่าเป็นธรรม
• การแสดงสิ่งที่มิใช่วินัยว่าเป็นวินัย
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์ไม่ได้ตรัสไว้ว่าเป็นสิ่งที่พระองค์ตรัสไว้
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์ตรัสไว้ว่าเป็นสิ่งที่พระองค์ไม่ได้ตรัสไว้
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์ไม่ได้บัญญัติว่าเป็นสิ่งที่พระองค์บัญญัติไว้
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์บัญญัติไว้ว่าเป็นสิ่งที่พระองค์ไม่ได้บัญญัติไว้
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์ไม่ได้ทำเป็นอาจิณว่าเป็นสิ่งที่พระองค์ทำเป็นอาจิณ
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์ทำเป็นอาจิณว่าเป็นสิ่งที่พระองค์ไม่ได้ทำเป็นอาจิณ
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์ไม่ได้วางเป็นสิกขาบทว่าเป็นสิ่งที่พระองค์วางเป็นสิกขาบท
• การแสดงสิ่งที่พระพุทธองค์วางเป็นสิกขาบทว่าเป็นสิ่งที่พระองค์ไม่ได้วางเป็นสิกขาบท

เมื่อภิกษุผู้ก่อเหตุยึดถือเหตุผลเหล่านี้แล้วแยกตัวออกไปทำสังฆกรรมและสวดพระปาติโมกข์ต่างหากจากสงฆ์เดิม ถือว่าเป็นการทำลายความสามัคคีของสงฆ์ให้แตกแยกกันอย่างสมบูรณ์ พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนว่าผู้ที่ก่อให้เกิดสังฆเภทจะต้องได้รับผลกรรมอันหนักหนาสาหัส คือต้องเสวยทุกข์ในนรกตลอดกาลยาวนานถึงหนึ่งกัป เนื่องจากเป็นการทำลายธรรมวินัยและสร้างความเสียหายอย่างใหญ่หลวงต่อเนื้อนาบุญของโลก

โดยสรุป พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการยึดมั่นในพระธรรมวินัยที่ถูกต้องตรงตามพุทธพจน์ และโทษของการฝ่าฝืนจนนำไปสู่ความแตกแยก ซึ่งถือเป็นอกุศลกรรมที่ร้ายแรงที่สุดประการหนึ่งในทางพุทธศาสนา