มหากัสสปเถรวัตถุ

สรุปสาระสำคัญของมหากัสสปเถรวัตถุ พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร) นิกายขุททกนิกาย แสดงถึงเหตุการณ์ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพระมหากัสสปเถระ ขณะประทับ ณ พระเชตวันมหาวิหาร โดยเหตุการณ์เริ่มต้นเมื่อพระมหากัสสปเถระประทับอยู่ ณ ปิปผลิคูหา ทรงเจริญอาโลกกสิณและใช้ทิพยจักษุตรวจดูการจุติ (ตาย) และการเกิดของสัตว์โลกทั้งหลายด้วยความไม่ประมาท

เมื่อพระศาสดาทรงทราบด้วยพระพุทธญาณ จึงทรงแผ่พระรัศมีเสมือนเสด็จไปประทับอยู่เฉพาะหน้า แล้วตรัสเตือนว่า วิสัยในการกำหนดการจุติและปฏิสนธิโดยละเอียดของสัตว์ทั้งหลายนั้น เกินกว่าวิสัยของสาวกที่จะหยั่งรู้ได้ทั้งหมด เป็นพุทธวิสัยของพระพุทธเจ้าเท่านั้น จากนั้นพระองค์จึงตรัสพระธรรมเทศนาเพื่อแสดงถึงคุณ แห่งความไม่ประมาทและปัญญาญาณ

• การบรรเทาความประมาท: บัณฑิตผู้พอกพูนธรรมอันมีความไม่ประมาท ย่อมขับไล่ความประมาทออกไปได้ เปรียบเสมือนน้ำใหม่ที่ไหลเข้ามาขับไล่น้ำเก่าในสระให้ระบายออกไป
• การขึ้นสู่ปัญญาปราสาท: ผู้ที่บำเพ็ญปฏิปทาอันไม่ประมาท ย่อมเปรียบเสมือนผู้ขึ้นสู่ปราสาทหรือยืนอยู่บนยอดเขา สามารถมองเห็นหมู่สัตว์ผู้ยังมีความเศร้าโศกและวนเวียนอยู่ในวัฏสงสารได้โดยง่าย
• ผลจากการแสดงธรรม: ในวาระสุดท้ายแห่งการแสดงพระคาถา ชนเป็นอันมากได้บรรลุพระอริยผล มีโสดาปัตติผลเป็นต้น