อัญญตรปุริสวัตถุ

สรุปเนื้อหาพระสูตร: อัญญตรปุริสวัตถุ (ขุททกนิกาย)

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพระเจ้าปเสนทิโกศลและบุรุษผู้หนึ่ง ณ พระเชตวันวิหาร เพื่อแสดงธรรมเกี่ยวกับความยาวนานของสังสารวัฏ และโทษของการทำบาปกรรม โดยมีเหตุการณ์สำคัญสรุปได้ดังนี้:

• ความหลงผิดและภัยจากกาม: พระเจ้าปเสนทิโกศลทอดพระเนตรเห็นภรรยาของบุรุษยากจนแล้วเกิดความปฏิพัทธ์ จึงทรงวางแผนกลั่นแกล้งให้บุรุษนั้นไปนำดอกบัวและดินสีอรุณจากเมืองนาคภายในหนึ่งวัน เพื่อหวังกำจัดและแย่งชิงภรรยา
• อานิสงส์แห่งทาน: บุรุษผู้สามีแบ่งอาหารอันน้อยนิดให้แก่คนเดินทางและหมู่ปลา พร้อมทั้งอุทิศส่วนบุญให้แก่พญานาค ด้วยอานุภาพแห่งทานนี้ทำให้เขาได้รับความช่วยเหลือจากพญานาคจนได้สิ่งของตามที่พระราชารับสั่ง
• เสียงจากนรกและอดีตกรรม: ในราตรีเดียวกัน พระราชาทรงสดับเสียงสัตว์นรก (ทุ. สะ. นะ. โส.) ซึ่งเป็นผลกรรมของเศรษฐีบุตร 4 คนในอดีตที่ประพฤติผิดในกาม (ปรทาริกกรรม) ยาวนานถึง 2 หมื่นปี จนต้องไปตกนรกและมาเสวยทุกข์ในโลหกุมภีนรก
• ปัญญาของพระนางมัลลิกา: เมื่อปุโรหิตทูลให้พระราชาทำพิธีบูชายัญด้วยชีวิตสัตว์และมนุษย์จำนวนมากเพื่อสะเดาะเคราะห์ พระนางมัลลิกาได้ทูลทัดทานและพาไปเข้าเฝ้าพระพุทธองค์ ทำให้รอดพ้นจากการทำบาปใหญ่ และในอดีตชาติพระนางก็เคยช่วยชีวิตเหล่ากษัตริย์ไว้ด้วยอุบายธรรมทำนองเดียวกัน
• คำสอนและพระคาถาสำคัญ: พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่าด้วยความทุกข์ของผู้ประพฤติผิดและการฆ่าสัตว์ พร้อมตรัสพระคาถาว่า "ราตรีของคนผู้ตื่นอยู่ นาน, โยชน์ของคนล้า แล้ว ไกล, สงสารของคนพาลทั้งหลาย ผู้ไม่รู้อยู่ ซึ่งสัทธรรม ย่อมยาว"

ในบทสรุป บุรุษผู้สามีได้บรรลุโสดาปัตติผล พระราชาทรงปล่อยสัตว์ทั้งหมดให้เป็นอิสระ และทรงเลิกละความพอใจในภรรยาของผู้อื่น สะท้อนให้เห็นคำสอนที่เตือนสติว่า บาปกรรมจากการเบียดเบียนและการฆ่าสัตว์ย่อมนำความเศร้าโศกมาสู่ผู้ทำอย่างยาวนานในสังสารวัฏ