มหากัสสปสัทธิวิหาริกวัตถุ

สรุปสาระสำคัญของมหากัสสปสัทธิวิหาริกวัตถุ เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้น ณ กรุงสาวัตถี เมื่อพระพุทธศาสดาปรารภสัทธิวิหาริก (ศิษย์) ของพระมหากัสสปเถระ ผู้มีนิสัยเกียจคร้าน มักอ้างความดีของผู้อื่น และมีความโกรธเคืองจนถึงขั้นทำลายบรรณศาลาของพระเถระ เนื่องจากไม่พอใจที่ถูกตักเตือนเรื่องการประพฤติปฏิบัติที่ไม่เหมาะสม

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อภิกษุหนุ่มรูปหนึ่งแสดงกิจวัตรที่พระเถระทำแล้วเสมือนว่าตนเป็นผู้กระทำ และเมื่อถูกพระมหากัสสปเถระให้โอวาทตักเตือนด้วยความหวังดี กลับเกิดความโกรธ ผูกอาฆาต และแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมหลายประการ เช่น การไปบอกอุปัฏฐากว่าพระเถระอาพาธเพื่อให้ได้มาซึ่งอาหาร และท้ายที่สุดเมื่อถูกตักเตือนเรื่องการแสวงหาด้วยการขอ (วิญญัติ) ภิกษุรูปนั้นจึงเกิดความโกรธแค้นอย่างรุนแรง ใช้ท่อนไม้ทุบทำลายภาชนะและจุดไฟเผาบรรณศาลาของพระเถระ ก่อนจะหนีไปและเสียชีวิตลงด้วยวิบากกรรมต้องไปเกิดในอเวจีมหานรก

เมื่อพระศาสดาทรงทราบเรื่อง จึงตรัสเล่า อดีตชาดก (เรื่องนกขมิ้นกับลิงวิวาทกัน) เพื่อชี้ให้เห็นว่าภิกษุรูปนี้เคยมีนิสัยประทุษร้ายและไม่เชื่อฟังคำสอนมาแล้วแต่อย่างใดในอดีตชาติ พร้อมทั้งทรงแสดงธรรมเทศนาโดยตรัสพระคาถาว่า "ถ้าบุคคลเมื่อเที่ยวไป ไม่พึงประสบสหายผู้ประเสริฐกว่า หรือผู้เช่นกับตนไซร้, พึงพำนักการเที่ยวไปคนเดียวให้มั่น, เพราะว่าคุณเครื่องเป็นสหาย ย่อมไม่มีในคนพาล"

หมวดหมู่คำสอนหลักของพระสูตร:

• เอกจริยธรรม: การอยู่คนเดียว (การประพฤติพรหมจรรย์ลำพัง) ประเสริฐกว่าการคบหาและอยู่ร่วมกับคนพาล
• โทษของคนพาล: คนพาลมักไม่ยอมรับคำตักเตือน มักโกรธเมื่อได้รับโอวาท และนำความเสื่อมเสียมาสู่ศีล สมาธิ ปัญญา
• คุณธรรมของนักปราชญ์: ความอดทนต่อคำสอน การรับฟังโอวาท และการไม่คบหาสมาคมกับผู้ไม่มีคุณธรรม