กาลัตตยอนัตตสูตร

กาลัตตยอนัตตสูตร เป็นพระสูตรสำคัญที่ปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่เหล่าภิกษุ ณ กรุงสาวัตถี โดยมีใจความหลักว่า ขันธ์ ๕ อันประกอบด้วย รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ นั้น ล้วนเป็นสิ่งที่ไม่ใช่ตัวตน (อนัตตา) ไม่ว่าจะพิจารณาในกาลอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคตก็ตาม

พระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นถึงไตรลักษณ์ คือ ความไม่เที่ยง (อนิจจัง) ความเป็นทุกข์ (ทุกขัง) และความเป็นอนัตตา ของขันธ์ทั้งห้าในทุกช่วงเวลา พระพุทธองค์ทรงชี้ว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ที่เป็นอดีตและอนาคตนั้น ล้วนเป็นทุกข์ ไม่จำเป็นต้องกล่าวถึงรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ที่เป็นปัจจุบันเลย สิ่งเหล่านี้ย่อมมีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปเป็นธรรมดา ไม่คงที่ ไม่ยั่งยืน และไม่อาจยึดถือว่าเป็นของเราหรือเป็นตัวตนของเราได้

เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นแจ้งตามความเป็นจริงเช่นนี้ ย่อมไม่ยึดมั่นอาลัยในขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินยินดีในขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนาคต และจะปฏิบัติตนเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปัจจุบัน การเห็นแจ้งในความเป็นอนัตตาของขันธ์ ๕ ในกาลทั้งสามนี้ จะนำไปสู่การคลายความยึดมั่นถือมั่น ทำให้จิตหลุดพ้นจากกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวง ซึ่งเป็นแก่นธรรมสำคัญที่นำไปสู่การบรรลุมรรคผลนิพพาน