สัมโมทมานชาดก

สัมโมทมานชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความสามัคคีและพิษภัยของการทะเลาะเบาะแว้ง ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลายเพื่อสอนเรื่องการพร้อมเพรียงกันในหมู่คณะ โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับฝูงนกกระทาที่อาศัยอยู่ร่วมกันในป่า

ในอดีตกาล มีพรานดักนกผู้หนึ่งใช้วิธีเลียนเสียงร้องของนกกระทาเพื่อให้ฝูงนกมารวมกันแล้วทอดตาข่ายคลุมจับ นกกระทาหัวหน้าฝูงจึงออกอุบายแนะนำบริวารว่า เมื่อทอดตาข่ายลงมาแล้วให้นกทุกตัวเอาหัวสอดเข้าไปในช่องตาข่ายคนละช่อง แล้วช่วยกันพร้อมใจกันบินยกตาข่ายขึ้นไปแขวนไว้บนยอดไม้ ฝูงนกปฏิบัติตามคำแนะนำนี้ได้อย่างปลอดภัยทุกครั้ง ทำให้พรานดักนกกลับบ้านมือเปล่าอยู่เสมอจนภรรยาเริ่มสงสัย

วันหนึ่ง ฝูงนกเกิดความระแวงและทะเลาะกันเรื่องการบินขึ้น นกตัวหนึ่งเผลอเหยียบหัวอีกตัวจนเกิดการโต้เถียงและกล่าวโทษกัน นกหัวหน้าฝูงจึงเตือนสติว่าความสามัคคีได้เสื่อมลงแล้ว เมื่อนกเหล่านี้แตกแยกกัน ย่อมไม่สามารถยกตาข่ายหนีได้อีกต่อไป นกหัวหน้าฝูงจึงพาบริวารส่วนหนึ่งบินหนีไป

ฝ่ายพรานดักนกกลับมาพบเห็นความแตกแยกของนก จึงรอจนกระทั่งนกทะเลาะกันและขาดความสามัคคี แล้วจึงทอดตาข่ายจับนกเหล่านั้นไปทั้งหมด ดังพระคาถาที่ว่า "เมื่อเหล่าปักษีพร้อมใจกัน ย่อมพาตาข่ายไปได้ แต่เมื่อใดพวกมันวิวาทกัน เมื่อนั้นจักตกอยู่ในอำนาจของเรา"

• แก่นธรรมหลัก: ความสามัคคีคือพลังที่ช่วยเอาชนะอุปสรรคและภัยอันตรายได้
• ข้อควรระวัง: การทะเลาะเบาะแว้งและความแตกแยกภายในหมู่คณะเปิดช่องให้ศัตรูเข้าครอบงำ
• พุทธศาสนสุภาษิต: สมาคตานัง ตโป สุโข (ความเพียรของหมู่ชนผู้พร้อมเพรียงกัน นำมาซึ่งความสุข)