นันทชาดก

นันทชาดก ว่าด้วยเรื่องราวของทาสรับใช้คนหนึ่งในบ้านของเศรษฐีผู้มั่งคั่ง ในสมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้าทรงหยิบยกชาดกเรื่องนี้ขึ้นมาแสดงเพื่อเตือนสติภิกษุรูปหนึ่งผู้มีความเย่อหยิ่ง ลืมตัว และประพฤติปฏิบัติไม่เหมาะสม หลังจากที่ตนเองได้บวชเข้ามาในพระพุทธศาสนาและได้รับการยกย่องจากผู้คน

เนื้อหาในชาดกกล่าวถึง ทาสในเรือนเบี้ย คนหนึ่ง ซึ่งเกิดและเติบโตภายในบ้านของเศรษฐี วันหนึ่ง เมื่อผู้เป็นนายไม่อยู่บ้าน ทาสผู้นี้เกิดความหลงระเริงและลำพองใจในทรัพย์สมบัติและบริวารที่มีอยู่ล้นพ้นของนายตน จึงแสดงกิริยาอาการเย่อหยิ่ง จองหอง และเอ่ยปากพูดจาโอ้อวดข่มขู่ผู้อื่น ราวกับว่าตนเองเป็นเจ้าของทรัพย์สมบัติเหล่านั้นเสียเอง ทั้งที่ความจริงแล้วตนเป็นเพียงแค่ทาสผู้ต่ำต้อย หาได้มีอำนาจหรือทรัพย์สินใดๆ เป็นของตนเองไม่ เมื่อผู้เป็นนายกลับมาพบเห็นพฤติกรรมดังกล่าว จึงได้กล่าวคาถาตักเตือนสติว่า “เราคิดว่ากองทองและพวงมาลัยทองคำคงจะมีอยู่ ณ ที่ซึ่งทาสเกิดในบ้าน ยืนส่งเสียงคำรามด้วยถ้อยคำอันหยาบโลนใหญ่โต”

จากเรื่องราวดังกล่าว พระพุทธองค์ทรงนำมาเปรียบเทียบกับภิกษุผู้หลงระเริงในลาภสักการะและคำสรรเสริญ โดยมีประเด็นคำสอนหลักสรุปได้ดังนี้:

• การไม่ลืมตัว: บุคคลไม่ควรหลงระเริงหรือเย่อหยิ่งในสิ่งที่ตนเองไม่ได้สร้างขึ้นมาด้วยหยาดเหงื่อแรงงาน หรือไม่ใช่ของตนอย่างแท้จริง
• ความตระหนักรู้ในสถานะ: การรู้จักเจียมเนื้อเจียมตัวและเข้าใจสถานะที่แท้จริงของตนเองเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยป้องกันความหลงผิด
• โทษของความลำพองใจ: ความถือตัวและโอ้อวดมักนำพาความเสื่อมเสียและคำครหามาสู่ตนในภายหลัง