ตโยธัมมชาดก

ตโยธรรมชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงเรื่องราวของพระโพธิสัตว์ที่เสวยพระชาติเป็นพญาบำรุงวงศ์ (ลูกวานร) ผู้เพียบพร้อมด้วยคุณธรรมและความเฉลียวฉลาด จนสามารถเอาตัวรอดจากแผนการร้ายของบิดาผู้ต้องการกำจัด และเอาชนะภูตน้ำ (รากษส) ได้อย่างปลอดภัย

ใจความสำคัญของเรื่องเริ่มต้นจากพญาลิงผู้เป็นบิดาเกรงว่าลูกวานรจะแย่งตำแหน่งจ่าฝูง จึงพยายามวางแผนฆ่าหลายครั้ง ครั้งแรกพยายามบีบรัดให้ถึงแก่ชีวิต แต่พระโพธิสัตว์มีกำลังมากจึงรอดมาได้ ครั้งที่สองบิดาส่งไปเก็บดอกไม้ในสระที่มีรากษสอาศัยอยู่เพื่อหวังให้ถูกกิน แต่ด้วยความไม่ประมาท พระโพธิสัตว์สังเกตเห็นรอยเท้าลงแต่ไม่มีรอยขึ้น จึงใช้วิธีเก็บดอกไม้ริมฝั่งโดยไม่ลงน้ำ ทำให้รากษสเกิดความเลื่อมใสและช่วยถือดอกไม้กลับมาส่ง

เมื่อบิดาเห็นลูกชายกลับมาพร้อมกับรากษสผู้รับใช้ เกิดความหวาดกลัวและหัวใจแตกเจ็ดเสี่ยงเสียชีวิตในทันที ฝูงวานรจึงยกให้พระโพธิสัตว์ขึ้นเป็นราชาผู้นำฝูงแทน

หมวดหมู่คำสอนหลักของชาดกนี้ประกอบด้วย:

• ความขยัน (ทักขิยะ): ความเพียรพยายามสูงสุดที่ประกอบด้วยปัญญาในการกำจัดภัย
• ความแกล้วกล้า (สุริยะ): ความกล้าหาญและความไม่หวาดหวั่นต่ออันตราย
• ปัญญา (ปัญญา): ความรู้เท่าทันอุบายและการใช้สติปัญญาในการพิจารณาเหตุผล

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า วานรผู้เป็นพ่อในครั้งนั้นคือพระเทวทัต ส่วนลูกลิงผู้เป็นจ่าฝูง (พระโพธิสัตว์) คือพระองค์เองในปัจจุบัน ผู้ทรงเพียบพร้อมด้วยธรรมอันเป็นเครื่องนำพาให้ล่วงพ้นจากศัตรูและอุปสรรคทั้งปวง