มิตจินติชาดก

มิตจินติชาดก เป็นชาดกที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ พระเชตวันมหาวิหาร เพื่อทรงปรารภพระภิกษุผู้เฒ่า ๒ องค์ที่มีนิสัยเกียจคร้านและผลัดวันประกันพรุ่งในการเดินทางมาเข้าเฝ้าพระองค์ จนกระทั่งเรื่องราวความล่าช้าดังกล่าวแพร่สะพัดไปทั่วหมู่สงฆ์ พระองค์จึงทรงนำเรื่องราวในอดีตกาลมาตรัสสอนเพื่อเตือนสติ

ในอดีตกาล ณ กรุงพาราณสี มีปลา ๓ ตัว ได้แก่ พหุจินตี (ปลาผู้คิดมาก) อัปปจินตี (ปลาผู้คิดน้อย) และมิตจินตี (ปลาผู้คิดรอบคอบ) ปลาทั้งสามได้ว่ายเข้ามาสู่ถิ่นมนุษย์ ปลามิตจินตีได้ตักเตือนเพื่อนปลาทั้งสองถึงอันตรายจากชาวประมงและชวนให้กลับเข้าป่า แต่ปลาอีกสองตัวกลับผลัดวันประกันพรุ่งด้วยความเกียจคร้านและติดใจในเหยื่อ จนกระทั่งชาวประมงได้ทอดข่ายดักปลา ปลาพหุจินตีและปลาอัปปจินตีด้วยความโง่เขลาจึงว่ายเข้าไปติดในท้องข่าย

ฝ่ายปลามิตจินตีผู้มีความรอบคอบได้ตามมาพบและต้องการช่วยชีวิตปลาอันธพาลทั้งสอง จึงใช้วิธีว่ายน้ำป่วนปั่นรอบข่ายทำทีว่าข่ายขาด จนพวกชาวประมงเข้าใจว่าปลาหลุดหนีไปได้และรีบดึงข่ายขึ้น ทำให้ปลาทั้งสองรอดชีวิตและกลับมาอยู่ร่วมกันได้อีกครั้ง อาศัยปิยสหายผู้มีปัญญาช่วยชีวิตไว้ พระศาสดาจึงทรงนำพระคาถามาตรัสแสดงเพื่อชี้ให้เห็นถึงผลเสียของความเกียจคร้าน

หมวดหมู่คำสอนสำคัญในชาดกนี้:

• โทษของความเกียจคร้านและการผลัดวันประกันพรุ่ง: นำมาซึ่งความประมาทและภัยพิบัติถึงชีวิต
• คุณประโยชน์ของความรอบคอบ: การมีปัญญาและการคิดรอบคอบ (มิตจินตี) สามารถช่วยตนเองและผู้อื่นให้รอดพ้นจากภัยอันตรายได้
• การประชุมชาดก: ปลาพหุจินตีและปลาอัปปจินตีในครั้งนั้น ได้มาเกิดเป็นภิกษุผู้เฒ่า ๒ องค์ในปัจจุบัน ส่วนปลามิตจินตีผู้ช่วยชีวิต ได้มาเกิดเป็นพระองค์เอง