อาฏานาฏิยสูตร

อาฏานาฏิยสูตร (ทีฆนิกาย DN32) เป็นพระสูตรสำคัญที่กล่าวถึงการรักษาและการป้องกันภัยจากอมนุษย์และวิญญาณร้าย ซึ่งมีที่มาจากท้าวมหาราชทั้งสี่ผู้ปกครองสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา ได้แก่ ท้าวธตรฐ ท้าววิรุฬหก ท้าววิรูปักษ์ และท้าวเวสวัณ (หรือท้าวกุเวร) เข้าเฝ้าสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุงราชคฤห์

ท้าวมหาราชทั้งสี่ โดยเฉพาะท้าวเวสวัณ ได้กราบทูลพระพุทธองค์ว่า ยักษ์จำนวนมากไม่เลื่อมใสในพระธรรมที่พระองค์ทรงแสดง เพราะพระพุทธเจ้าทรงสอนให้เว้นจากการฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดปด และดื่มสุราเมรัย ซึ่งเหล่ายักษ์ส่วนใหญ่ยังคงประพฤติอยู่ ด้วยเหตุนี้ จึงเกรงว่าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา ที่ออกไปบำเพ็ญภาวนาในป่าอันสงัด อาจถูกยักษ์ผู้มีมิจฉาทิฏฐิเหล่านั้นรบกวนและทำอันตรายได้

เพื่อคุ้มครองและรักษาพุทธบริษัทจากภยันตรายดังกล่าว ท้าวมหาราชทั้งสี่จึงถวาย "อาฏานาฏิยรักขา" หรือ "อาฏานาฏิยปริตร" แด่พระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นบทสวดมนต์สำหรับป้องกันภัยที่ประพันธ์ขึ้นในอาฏานาฏานคร พระสูตรนี้ประกอบด้วยการนอบน้อมต่อพระพุทธเจ้าในอดีตและองค์ปัจจุบัน และการอัญเชิญทวยเทพต่างๆ ให้มาช่วยคุ้มครองรักษา พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพ และภายหลังได้ทรงอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายเรียนและทรงจำบทปริตรนี้ไว้ เพื่อความเป็นอยู่ผาสุก การป้องกัน และความปลอดภัยจากอมนุษย์และสิ่งชั่วร้ายทั้งหลาย จึงเป็นที่มาของบทสวดมนต์คุ้มครองป้องกันภัยที่รู้จักกันดีในชื่อ "ภาณยักษ์" นั่นเอง