ปุฏภัตตชาดก

ปุฏภัตตชาดก ว่าด้วยการคบหาสมาคมและหลักการปฏิบัติตนต่อผู้อื่น มีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับการสอนให้บุคคลรู้จักเลือกคบและวางตัวให้เหมาะสมกับสถานการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรู้จักคุณค่าของตนเองและการตอบแทนผู้ที่มีอุปการคุณ

สรุปเรื่องราว: ในสมัยพุทธกาล มีสามีภรรยาคู่หนึ่งเดินทางไกล สามีได้ข้าวห่อมาแต่กลับเห็นแก่ตัวบริโภคเพียงผู้เดียวโดยหลอกภรรยา ต่อมาเมื่อทั้งสองได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า พระองค์ทรงทราบเหตุการณ์จึงได้ตรัสเล่าอดีตนิทานถึงพระราชาองค์หนึ่ง ซึ่งเมื่อครั้งยังเป็นพระโอรสเนรเทศ ก็เคยแสดงความเห็นแก่ตัวเช่นเดียวกันต่อพระมเหสี กระทั่งพระโพธิสัตว์ซึ่งเป็นอำมาตย์ได้ออกอุบายเตือนสติพระราชาด้วยคาถาธรรม จนพระราชาทรงสำนึกผิดและกลับมาให้ความสำคัญและดูแลพระมเหสีเป็นอย่างดี ทำให้ทั้งคู่กลับมาครองคู่กันอย่างมีความสุข

คำสอนหลักและบทสรุป:

• การเลือกคบ: ควรคบหาสมาคมกับผู้ที่คบเรา ตอบแทนผู้ที่มีอุปการะ และไม่ควรเสียเวลาคบหากับผู้ที่ไม่ใส่ใจหรือปรารถนาดีต่อเรา
• ความเห็นคุณค่าตนเอง: หากผู้ใดละทิ้งเราหรือไม่มีความเยื่อใยให้ ก็ไม่ควรไปอาลัยอาวรณ์หรือสมาคมด้วย เพราะโลกนี้กว้างใหญ่และยังมีผู้ที่พร้อมจะมอบความรักความปรารถนาดีให้เราได้
• เปรียบเทียบกับธรรมชาติ: เปรียบเหมือนนกที่รู้ว่าต้นไม้ต้นใดหมดผลแล้ว ก็ย่อมละทิ้งไปหาต้นไม้อื่นที่มีผล เพื่อประโยชน์ของตนเอง

ท้ายที่สุด พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมและประชุมชาดก โดยระบุว่าสามีภรรยาคู่นั้นในอดีตคือบุคคลเดียวกับสองสามีภรรยาในปัจจุบัน ส่วนอำมาตย์บัณฑิตผู้ให้คำสอนคือพระองค์เอง การฟังธรรมครั้งนี้ส่งผลให้สามีภรรยาทั้งสองบรรลุโสดาปัตติผล