สาลกชาดก

สาลกชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อสอนภิกษุทั้งหลายถึงการรู้จักเลือกคบและรักษาตนจากผู้ที่ไม่หวังดี โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้:

• ที่มาของชาดก: เกิดขึ้นเมื่อพระมหาเถระรูปหนึ่งพยายามรบเร้าบังคับให้สามเณรที่สึกไปแล้วกลับมาบรรพชาใหม่ แม้สามเณรจะปฏิเสธเพราะทนความลำบากจากการถูกเคี่ยวเข็ญไม่ไหว แต่พระเถระก็ยังคงรบเร้าไม่เลิกรา จนภิกษุอื่นต้องยกเรื่องนี้ขึ้นสนทนา พระพุทธองค์จึงตรัสเล่าเรื่องในอดีต
• เนื้อหาชาดก: ในอดีตกาล หมองูผู้หนึ่งเลี้ยงลิงไว้แสดงมหรสพ วันหนึ่งได้ฝากลิงไว้กับพ่อค้าขายข้าวเปลือก เมื่อกลับมาได้รับลิงคืน หมองูกลับใช้ไม้เรียวเฆี่ยนตีลิงด้วยความไม่พอใจ ลิงจึงหาจังหวะหนีไปอยู่บนต้นมะม่วง เมื่อหมองูมาเกลี้ยกล่อมด้วยคำหวานเพื่อหลอกให้ลิงกลับมา ลิงได้ตอบโต้ด้วยความเฉลียวฉลาดว่า "ท่านสำคัญว่าเราเป็นสัตว์ใจดีจึงตีเราด้วยไม้เรียว บัดนี้เราพอใจในป่ามะม่วงนี้แล้ว ท่านจงกลับไปเถิด" ลิงจึงได้อิสรภาพและไม่ยอมตกเป็นเหยื่อของคนใจร้ายอีก
• การประชุมชาดก: ลิงในครั้งนั้นคือสามเณร หมองูคือพระมหาเถระ และพ่อค้าขายข้าวเปลือกคือพระโพธิสัตว์ (พระพุทธเจ้า)

คำสอนหลัก: ชาดกเรื่องนี้แสดงให้เห็นถึง "ความฉลาดในการรักษาตน" ผู้ที่เคยถูกเบียดเบียนหรือได้รับความทุกข์จากบุคคลใด ย่อมมีความระแวงและไม่ปรารถนาจะกลับไปข้องเกี่ยวกับคนผู้นั้นอีก คำหวานหรือคำลวงจากผู้ที่เคยทำร้ายตนไม่อาจหลอกล่อผู้ที่มีสติและรู้จักประเมินสถานการณ์ได้ การรู้จักถอยออกมาจากสภาวะที่บีบคั้นและผู้ที่ไม่หวังดี จึงเป็นทางออกที่จะนำมาซึ่งความสงบและอิสรภาพของชีวิต