อาทิตตชาดก

อาทิตตชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงอานิสงส์ของการให้ทาน การประพฤติปฏิบัติธรรม และการเลือกเนื้อนาบุญอันประเสริฐ โดยมีเหตุการณ์เริ่มต้นจากการที่พระศาสดาปรารภ อสทิสทาน ของพระเจ้าโกศล ณ พระเชตวันมหาวิหาร แล้วทรงนำเรื่องในอดีตมาสาธกเตือนใจพุทธบริษัท

ในอดีตกาล พระเจ้าเภรุวมหาราชแห่งเภรุวนคร ทรงปรารถนาจะถวายทานแด่พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้มีศีลบริสุทธิ์ พระองค์และพระเทวีจึงทรงอธิษฐานจิตและซัดดอกมะลิไปทิศอุดร จนกระทั่งพระปัจเจกพุทธเจ้า 500 องค์ จากเงื้อมภูเขานันทมูลกะทรงทราบ และส่งพระปัจเจกพุทธเจ้า 7 องค์มารับมหาทานตลอด 7 วัน ในวันสุดท้าย พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้เป็นหัวหน้าได้แสดงธรรมอนุโมทนาเพื่อชี้ให้เห็นสัจธรรมของชีวิต

คำสอนหลักและใจความสำคัญของชาดก:

• การเปรียบเทียบการให้ทานกับการดับไฟ: เปรียบเหมือนบ้านที่ถูกไฟไหม้ สิ่งของที่เจ้าของขนออกมาได้เท่านั้นที่เป็นประโยชน์แก่ตน ชีวิตมนุษย์ก็ถูกชราและมรณะเผาผลาญเช่นกัน การให้ทานไม่ว่าจะมากหรือน้อยจึงเป็นการนำทรัพย์ออกใช้ประโยชน์ได้จริงและปลอดภัยที่สุด
• อุปมาเหมือนการรบ: การบริจาคทานและการรบมีสภาพเสมอกัน นักรบแม้มีน้อยแต่กล้าหาญก็ชนะกองทัพใหญ่ได้ เจตนาบริจาคแม้มีน้อยก็สามารถเอาชนะกิเลสและมัจฉริยะอันหนาแน่นได้
• การเลือกทักขิณาทาน: พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญการเลือกทักขิณาทานและพระทักขิไณยบุคคลผู้มีศีลและคุณธรรม เปรียบเหมือนพืชที่หว่านลงในนาดี ย่อมมีผลมาก
• คุณค่าของศีลและธรรม: การละเว้นบาปเพราะกลัวความชั่วเป็นสิ่งที่สัตบุรุษสรรเสริญ และแม้ทานจะเป็นเรื่องสำคัญยิ่ง แต่การเจริญสมถวิปัสสนาเพื่อบรรลุพระนิพพาน (ธรรมบท) ย่อมประเสริฐกว่าทาน

ในท้ายที่สุด พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า พระปัจเจกพุทธเจ้าในครั้งนั้นได้ปรินิพพานแล้ว พระสมุททวิชยาเทวีเสด็จมาเป็นมารดาพระราหุล และพระเจ้าเภรุวราชในครั้งนั้นคือพระองค์เองในปัจจุบัน