ชนสันธชาดก

ชนสันธชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงเหตุที่ทำให้จิตเดือดร้อนในภายหลัง 10 ประการ ซึ่งพระเจ้าชนสันธะ (พระโพธิสัตว์) ได้ทรงแสดงธรรมสั่งสอนมหาชน เพื่อให้ดำเนินชีวิตด้วยความไม่ประมาท และไม่สร้างความเดือดร้อนให้แก่ตนเองในวัยชราหรือในภายภาคหน้า

ใจความสำคัญของเหตุที่ทำให้จิตเดือดร้อนทั้ง 10 ประการ ประกอบด้วย:

• ความประมาทในวัยหนุ่ม: ไม่แสวงหาทรัพย์และไม่ศึกษาศิลปะตั้งแต่ยังเป็นหนุ่ม ทำให้ลำบากในยามแก่เฒ่า
• การประพฤติชั่วและผิดศีล: เป็นคนโกง พูดส่อเสียด กินสินบน ดุร้าย หยาบคาย ฆ่าสัตว์ และประพฤติผิดในกาม
• ความตระหนี่และความเนรคุณ: มีทรัพย์แต่ไม่ยอมให้ทาน ไม่เลี้ยงดูและดูหมิ่นมารดาบิดาผู้มีพระคุณ รวมถึงไม่เชื่อฟังโอวาท
• ความห่างเหินจากความดี: ไม่ไปมาหาสู่สมณพราหมณ์ผู้มีศีล เป็นพหูสูต และไม่ประพฤติสุจริตธรรมหรือเข้าใกล้สัตบุรุษ

พระพุทธองค์ทรงนำเรื่องนี้มาแสดงแก่พระเจ้าโกศล เพื่อเตือนสติให้ทรงดำรงตนอยู่ในความไม่ประมาท ครองราชย์โดยธรรม และบำเพ็ญกิจที่บุรุษควรทำ เพื่อจะได้ไม่ต้องมาเดือดร้อนใจในภายหลัง โดยในท้ายที่สุด ทรงประชุมชาดก1ว่า พระเจ้าชนสันธราชในครั้งนั้น ได้มาเป็นพระองค์เองในปัจจุบัน