กาลิงคโพธิชาดก

กาลิงคโพธิชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความเคารพสักการะและความสำคัญของ "มหาโพธิมณฑล" สถานที่ตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งแม้แต่พระเจ้าจักรพรรดิและช้างทรงผู้มีอานุภาพก็ไม่สามารถล่วงล้ำเข้าไปได้โดยตรง

ใจความสำคัญของชาดกเรื่องนี้สรุปได้ดังนี้:

• ความอัศจรรย์แห่งโพธิมณฑล: เมื่อครั้งที่พระเจ้ากาลิงคราชเสด็จกรีธาทัพด้วยช้างพระที่นั่ง ช้างทรงกลับไม่ยอมเดินเข้าไปใกล้บริเวณต้นมหาโพธิ์ แม้จะถูกไสไปก็เปล่งเสียงร้องและล้มลงสิ้นชีวิต แสดงถึงความศักดิ์สิทธิ์และเป็น"อพิจรณสถาน" ที่ผู้มีฤทธิ์หรือสัตว์พาหนะไม่อาจล่วงเกินได้
• พระพุทธคุณอันหาประมาณมิได้: ภารทวาชปุโรหิตได้กราบทูลเตือนพระเจ้ากาลิงคะถึงความยิ่งใหญ่ของสถานที่ตรัสรู้ พร้อมทั้งยกย่องพระพุทธคุณว่าพระพุทธเจ้าทรงเป็น"สัพพัญญู"ผู้รู้แจ้งเหตุทั้งปวงด้วยพระญาณอันยิ่งใหญ่ ต่างจากผู้รู้ทางโลกที่รู้เพียงเพราะอาคม
• การบูชาต้นมหาโพธิ์: พระเจ้ากาลิงคะทรงเกิดความเลื่อมใส จึงรับสั่งให้นำเครื่องสักการะ ดอกไม้ ของหอม และดนตรีจำนวนมาก พร้อมทั้งสร้างกำแพงล้อมรอบเพื่อบูชาพระมหาโพธิ์

ในบทสรุปชาดก พระศาสดาได้ทรงแสดงว่า พระเจ้ากาลิงคะในครั้งนั้นได้เสวยชาติมาเป็น พระอานนท์เถระ ผู้ริเริ่มปลูกต้นโพธิ์ที่ประตูพระเชตวัน ส่วนปุโรหิตภารทวาชะคือ พระองค์เอง ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการบูชาต้นมหาโพธิ์หรือโพธิเจดีย์เป็นสิ่งที่ทำสืบเนื่องกันมาเพื่อเป็นเครื่องระลึกถึงพระพุทธองค์