โยคสูตร

พระสูตรนี้คือโยคสูตร (sn45.172) ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายเกี่ยวกับ "โยคะ" หรือเครื่องผูกรัดที่ร้อยรัดสรรพสัตว์ไว้ในวัฏสงสาร โยคะเหล่านี้เปรียบเสมือนห่วงหรือเครื่องเทียมแอกที่ตรึงสรรพสัตว์ไม่ให้หลุดพ้นจากทุกข์ ทรงชี้ให้เห็นว่าโยคะเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้สัตว์ทั้งหลายยังคงเวียนว่ายอยู่ในสังสารวัฏ ไม่สามารถเข้าถึงความหลุดพ้นได้

พระพุทธองค์ทรงระบุ โยคะ ๔ ประการ อันเป็นเครื่องผูกรัดสรรพสัตว์ ได้แก่:

• กามโยคะ: เครื่องผูกรัดคือความกำหนัดยินดีในกามคุณทั้งหลาย อันได้แก่ รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส ที่น่าใคร่ น่าปรารถนา เป็นการผูกมัดสัตว์ไว้ด้วยความยึดติดในความสุขทางโลกีย์และวัตถุทางกาม
• ภวโยคะ: เครื่องผูกรัดคือความยินดีในภพ ในการเกิดและการดำรงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นภพใดภพหนึ่ง หรือความทะยานอยากที่จะเป็นนั่นเป็นนี่ (ภวตัณหา) ซึ่งนำไปสู่การเวียนว่ายตายเกิดไม่สิ้นสุด
• ทิฏฐิโยคะ: เครื่องผูกรัดคือทิฏฐิหรือความเห็นผิดต่างๆ เช่น ความเห็นว่าไม่มีบาปบุญ ไม่มีชาติหน้า หรือความยึดมั่นในทิฏฐิของตนเองอย่างผิดๆ ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุธรรมและขวางกั้นการเห็นแจ้งสัจธรรม
• อวิชชาโยคะ: เครื่องผูกรัดคืออวิชชา หรือความไม่รู้จริงในอริยสัจสี่ ไม่รู้ในทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ และหนทางดับทุกข์ อวิชชานี้เป็นรากเหง้าของเครื่องผูกรัดทั้งหมด ทำให้สัตว์ไม่อาจเห็นแจ้งสัจธรรมได้

พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่า โยคะทั้งสี่ประการนี้เป็นสิ่งที่ต้อง ละเสีย และ กำจัดให้สิ้นไป เพื่อให้หลุดพ้นจากทุกข์ การที่จะบรรลุเป้าหมายนี้ได้นั้น จะต้องเจริญ อริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นหนทางปฏิบัติอันประเสริฐ ประกอบด้วย สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ

การเจริญอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อการ รู้ยิ่ง คือการหยั่งรู้โยคะเหล่านั้นด้วยปัญญาอันยิ่ง, เพื่อการ กำหนดรู้ คือการเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงธรรมชาติและโทษของโยคะ, เพื่อความ สิ้นไป ซึ่งโยคะ และเพื่อ ละเสีย โยคะทั้งปวงในที่สุด เมื่อปฏิบัติเช่นนี้ได้ สัตว์ทั้งหลายย่อมหลุดพ้นจากเครื่องผูกรัดและเข้าถึงความสงบสุขนิรันดร์อันเป็นที่สุดแห่งทุกข์ได้