อริยสูตร

อริยสูตรได้กล่าวถึง โพชฌงค์ ๗ ประการ อันเป็นปัจจัยแห่งการตรัสรู้ซึ่งมีความสำคัญยิ่ง พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า เมื่อเจริญและอบรมองค์ธรรมเหล่านี้ให้สมบูรณ์แล้ว ย่อมนำไปสู่หนทางแห่งความเป็นอริยะ นำไปสู่ความหลุดพ้น และเป็นเครื่องดับทุกข์โดยสิ้นเชิงสำหรับผู้ปฏิบัติธรรม

โพชฌงค์ทั้ง ๗ ประการนี้เป็นองค์ธรรมที่เกื้อกูลต่อการบรรลุธรรมชั้นสูงอย่างแท้จริง เป็นหนทางที่ประเสริฐและบริสุทธิ์ยิ่งที่ผู้ฝึกฝนจะสามารถขจัดกิเลสและอวิชชาได้อย่างหมดจด ซึ่งประกอบด้วย:

• สติ: คือ ความระลึกรู้ในธรรมทั้งปวงอย่างต่อเนื่อง ไม่เผลอไผลในอารมณ์ต่างๆ
• ธัมมวิจยะ: คือ การสอดส่อง การพิจารณาไตร่ตรองธรรมให้เข้าใจแจ้งอย่างถ่องแท้
• วิริยะ: คือ ความเพียรพยายามในการกระทำความดีและละเว้นความชั่วอย่างไม่ย่อท้อ
• ปีติ: คือ ความอิ่มเอิบใจในธรรม อันเกิดจากการปฏิบัติที่ถูกต้องและสมควร
• ปัสสัทธิ: คือ ความสงบระงับกายและใจจากความฟุ้งซ่านและกิเลสทั้งหลาย
• สมาธิ: คือ การตั้งมั่นแห่งจิตให้เป็นหนึ่ง ไม่หวั่นไหวไปกับสิ่งรบกวน
• อุเบกขา: คือ การวางใจเป็นกลาง ปราศจากความยินดียินร้ายในอารมณ์ต่างๆ

พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนว่า เมื่อผู้ใดเจริญและอบรม โพชฌงค์ ๗ ประการ เหล่านี้ให้ถึงพร้อม ย่อมจะนำพาตนไปสู่การบรรลุธรรมอันเป็นอริยะ หลุดพ้นจากวัฏสงสาร และเข้าถึงซึ่งการดับทุกข์โดยสิ้นเชิงอย่างแท้จริง เป็นการประกาศถึงแก่นแท้ของพุทธธรรมที่มุ่งเน้นการปฏิบัติเพื่อเข้าถึงความหลุดพ้นอันสูงสุด.