ทุติยสังขิตตสูตร

ทุติยสังขิตตสูตร (sn48.13) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงเกี่ยวกับ อินทรีย์ 5 อันเป็นธรรมสำคัญที่นำไปสู่การบรรลุธรรมในระดับต่างๆ

อินทรีย์ 5 ประการที่ทรงกล่าวถึงได้แก่:

• ศรัทธา (ความเชื่อมั่นในพระรัตนตรัย)
• วิริยะ (ความเพียรพยายาม)
• สติ (ความระลึกรู้)
• สมาธิ (ความตั้งมั่นแห่งจิต)
• ปัญญา (ความรอบรู้ตามความเป็นจริง)

พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า ระดับความสมบูรณ์และบริบูรณ์ของอินทรีย์ทั้งห้าประการนี้ เป็นเครื่องกำหนดระดับการบรรลุธรรมและสถานะของบุคคล ผู้ใดที่ได้บำเพ็ญและทำให้ อินทรีย์ 5 เหล่านี้สมบูรณ์บริบูรณ์แล้ว ผู้นั้นย่อมเป็น พระอรหันต์ หรือผู้ที่บรรลุธรรมอันสูงสุด

อย่างไรก็ตาม หากอินทรีย์เหล่านั้นยังไม่สมบูรณ์ถึงขั้นพระอรหันต์ ระดับของการบรรลุธรรมย่อมลดหลั่นลงไปตามลำดับความเข้มแข็งของอินทรีย์นั้นๆ ได้แก่ หากอ่อนกว่าพระอรหันต์ จะเป็น พระอนาคามี (ผู้ไม่กลับมาเกิดอีก) หากอ่อนกว่านั้นจะเป็น พระสกทาคามี (ผู้กลับมาเกิดอีกครั้งเดียว) หากอ่อนกว่านั้นจะเป็น พระโสดาบัน (ผู้เข้าถึงกระแสพระนิพพาน) หากอ่อนกว่านั้นจะเป็น ธัมมานุสารี (ผู้แล่นไปตามกระแสธรรม) และอ่อนที่สุดคือ สัทธานุสารี (ผู้แล่นไปตามศรัทธา)

ดังนั้น พระสูตรนี้จึงสรุปว่า ความแตกต่างแห่งอินทรีย์ ย่อมนำมาซึ่ง ความแตกต่างแห่งผล ของการปฏิบัติ และในที่สุดก็ก่อให้เกิด ความแตกต่างแห่งบุคคล ผู้บรรลุธรรม เป็นเครื่องชี้ให้เห็นว่าการบ่มเพาะอินทรีย์ทั้งห้าให้เข้มแข็งเสมอกันนั้นสำคัญเพียงใดต่อการก้าวหน้าในเส้นทางแห่งการดับทุกข์