พลาทิสูตร

พลาทิสูตร สังยุตตนิกาย SN50.1-12 ซึ่งอยู่ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค (พลสังยุต) กล่าวถึง “พละ ๕ ประการ” อันเป็นกำลังสำคัญในการดำเนินไปสู่การหลุดพ้นจากทุกข์

พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า พละ ๕ ประการนี้ ได้แก่ สัทธาพละ (กำลังคือศรัทธา), วิริยพละ (กำลังคือวิริยะ), สติพละ (กำลังคือสติ), สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ) และปัญญาพละ (กำลังคือปัญญา)

พุทธองค์ทรงอุปมาพละ ๕ ประการนี้กับแม่น้ำคงคาที่ไหลไปสู่ทิศตะวันออก หลากไปสู่ทิศตะวันออก และบ่าไปสู่ทิศตะวันออกฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น เมื่อเจริญและทำให้มากซึ่งพละ ๕ ประการนี้ ย่อมน้อมไปสู่พระนิพพาน โน้มไปสู่พระนิพพาน และโอนไปสู่พระนิพพาน

การเจริญพละแต่ละประการนั้น ต้องอาศัยวิเวก (ความสงัด) อาศัยวิราคะ (ความคลายกำหนัด) อาศัยนิโรธ (ความดับทุกข์) และน้อมไปในโวสสัคคะ (ความสละคืน) การบ่มเพาะกำลังเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อการรู้ยิ่ง การกำหนดรู้ การสิ้นไป และการละสังโยชน์เบื้องสูง ๕ ประการ ซึ่งเป็นเครื่องผูกมัดสัตว์ไว้ในภพ ด้วยการปฏิบัติเช่นนี้ ภิกษุจึงสามารถก้าวข้ามวัฏสงสารและบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาได้