Mahāhatthipadopamasutta

มหาหัตถิปโทปมสูตร

The Longer Simile of the Elephant’s Foot

ข้อมูลพระสูตร
พระไตรปิฎกเล่มที่ 12
นิกายมัชฌิมนิกาย
ผู้แสดงธรรมพระสารีบุตร
ผู้ฟังหมู่ภิกษุ
สถานที่พระเชตวัน กรุงสาวัตถี
อ่านพระสูตรมหาหัตถิปโทปมสูตร →

สรุปเนื้อหา มหาหัตถิปโทปมสูตร

มหาหัตถิปโทปมสูตร (MN 28) เป็นพระสูตรสำคัญในมัชฌิมนิกายแห่งพระไตรปิฎก ที่พระสารีบุตรได้แสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระวิหารเชตวัน กรุงสาวัตถี โดยใช้การอุปมารอยเท้าช้างเป็นหลักในการอธิบายแก่นธรรม

พระสารีบุตรเริ่มต้นด้วยอุปมาว่า "รอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายผู้เที่ยวไปบนแผ่นดิน รอยเท้าเหล่านั้นทั้งหมดรวมลงในรอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่า เป็นยอดของรอยเท้าเหล่านั้น เพราะรอยเท้าช้างเป็นรอยเท้าขนาดใหญ่" เช่นเดียวกัน ธรรมทั้งหลายทั้งปวงย่อมรวมลงใน อริยสัจ ๔ ประการ ซึ่งเป็นหัวใจแห่งพระพุทธศาสนา

  • ทุกขอริยสัจ (ความจริงคือทุกข์): อธิบายว่า ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส และการไม่ได้สิ่งที่ต้องการ ล้วนเป็นทุกข์ โดยสรุปคือ อุปาทานขันธ์ ๕ (ขันธ์ ๕ ที่ยึดมั่น) เป็นทุกข์
    • อุปาทานขันธ์ ๕ ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
    • โดยเฉพาะในส่วนของ "รูป" ได้อธิบายถึง มหาภูตรูป ๔ อย่างละเอียด คือ ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน), อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ), เตโชธาตุ (ธาตุไฟ), และวาโยธาตุ (ธาตุลม) พระสารีบุตรชี้ให้เห็นว่า ทั้งธาตุภายใน (เช่น ผม ขน เล็บ) และธาตุภายนอก ล้วนเป็นของไม่เที่ยง มีความสิ้นไป เสื่อมไป และแปรปรวนเป็นธรรมดา
  • ทุกขสมุทัยอริยสัจ (ความจริงคือเหตุแห่งทุกข์): คือความอาลัย ยินดีพอใจในอุปาทานขันธ์ ๕
  • ทุกขนิโรธอริยสัจ (ความจริงคือความดับทุกข์): คือการกำจัดและละความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจในอุปาทานขันธ์ ๕
  • ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ (ความจริงคือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์): คือ หนทางปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์

พระสารีบุตรเน้นย้ำว่า การพิจารณาเห็นธาตุทั้งหลายตามความเป็นจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่เป็นตนของเรา" ย่อมนำไปสู่การเบื่อหน่ายและคลายความกำหนัดในธาตุนั้น ๆ ท้ายที่สุด สาระสำคัญของพระสูตรนี้เชื่อมโยงกับการเห็น ปฏิจจสมุปบาท โดยพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ผู้ใดเห็นปฏิจจสมุปบาท ผู้นั้นชื่อว่าเห็นธรรม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นชื่อว่าเห็นปฏิจจสมุปบาท" การเข้าใจอุปาทานขันธ์ ๕ คือการเข้าใจปฏิจจสมุปปันนธรรม และการละความยึดมั่นในขันธ์ ๕ คือหนทางสู่ความพ้นทุกข์.

อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →
ปรับปรุงข้อมูลล่าสุดวันที่ 2026-04-20
สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka