อวกุชชสูตร

อวคุชชสูตร (AN 3.30) กล่าวถึง บุคคล 3 ประเภท ที่เปรียบเทียบจากลักษณะของปัญญาในการรับฟังและจดจำพระธรรม เพื่อแสดงให้เห็นถึงระดับความเข้าใจและการนำไปปฏิบัติ ดังนี้

• ผู้มีปัญญาคว่ำ

  หมายถึง ผู้ที่มาฟังพระธรรมที่ไพเราะตั้งแต่ต้น กลาง และจบ แต่ขณะนั่งฟังก็ไม่ได้ ตั้งใจ ใคร่ครวญ หรือจดจำเนื้อหา พอลุกจากอาสนะไปก็ไม่ได้ระลึกถึงธรรมนั้นเลย เปรียบเสมือนหม้อที่คว่ำอยู่ เมื่อรินน้ำลงไป น้ำก็จะไหลออกหมดไม่คงเหลืออยู่ ผู้มีปัญญาคว่ำจึงไม่สามารถเรียนรู้หรือทำความเข้าใจ พระธรรม ได้ เพราะขาดสติปัญญาและไม่ใส่ใจ

• ผู้มีปัญญาบนตัก

  คือ ผู้ที่ขณะนั่งฟังพระธรรมนั้น ตั้งใจ จดจ่อและใคร่ครวญเนื้อหาตั้งแต่ต้น กลาง และจบ แต่เมื่อลุกจากที่นั่งไปแล้ว กลับไม่ระลึกถึงสิ่งที่ได้ฟัง และปล่อยให้ธรรมะที่เรียนรู้มาเลือนหายไป เปรียบเหมือนคนที่มีอาหารหลากหลายชนิดวางอยู่บนตัก เช่น งา ข้าว ขนมหวาน หรือพุทรา เมื่อลุกขึ้นอย่างไม่ระมัดระวัง อาหารเหล่านั้นก็จะหกกระจัดกระจายไปทั้งหมด ผู้มีปัญญาบนตักแม้จะดีกว่าประเภทแรก แต่ก็ยังไม่สามารถรักษาความเข้าใจไว้ได้เมื่อเวลาผ่านไป

• ผู้มีปัญญากว้างขวาง

  คือ ผู้ที่ขณะนั่งฟังพระธรรมนั้นก็ ตั้งใจ ใคร่ครวญและจดจำเนื้อหาตั้งแต่ต้น กลาง และจบอย่างดีเยี่ยม และแม้เมื่อลุกจากที่นั่งไปแล้ว ก็ยังคง ตั้งใจ ระลึกถึง พระธรรม นั้นอยู่เสมอ เปรียบเสมือนหม้อที่ตั้งตรง เมื่อรินน้ำลงไป น้ำก็จะคงอยู่ในหม้อไม่ไหลออกไปไหน ผู้มีปัญญากว้างขวางจึงสามารถเรียนรู้ เข้าใจ และจดจำ พระธรรม ได้อย่างมั่นคง

พระพุทธองค์ทรงย้ำว่า บุคคลผู้มี ปัญญากว้างขวาง นี้เอง ที่สามารถเข้าใจ พระธรรม ได้อย่างลึกซึ้ง จดจำและนำไปปฏิบัติได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นหนทางนำไปสู่การยุติ ความทุกข์ ทั้งปวง เพราะเขามีจิตใจที่สงบ และปฏิบัติธรรมตามคำสอนอย่างแท้จริง.