สรทสูตร

สรทสูตร (Sutta of Autumn) เปรียบเทียบสภาวะจิตกับการเปลี่ยนแปลงในธรรมชาติของฤดูใบไม้ร่วง ซึ่งเป็นช่วงที่ท้องฟ้าโปร่งใสไร้เมฆ และเมื่อพระอาทิตย์ขึ้นสู่ฟากฟ้า ย่อมขจัดความมืดมิดทั้งหมด แล้วส่องแสง เจิดจ้า เปล่งรัศมีไปทั่วสารทิศ

ในทำนองเดียวกัน เมื่ออริยสาวกเกิด การเห็นธรรมอันปราศจากมลทิน อันบริสุทธิ์ขึ้นในใจ สังโยชน์ ๓ ประการแรกจะถูกละขาดไป ได้แก่:

• สักกายทิฏฐิ (ความเห็นว่าร่างกายหรือขันธ์ ๕ เป็นอัตตา ตัวตนที่แท้จริง)
• วิจิกิจฉา (ความสงสัยในพระรัตนตรัยและการปฏิบัติธรรม)
• สีลัพพตปรามาส (ความยึดมั่นในศีลพรต พิธีกรรม หรือข้อปฏิบัติบางอย่างอย่างงมงาย โดยไม่เข้าใจแก่นแท้)

หลังจากนั้น ท่านเหล่านั้นจะละ อกุศลธรรมอีกสองประการ ได้แก่ อภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น, ความโลภ) และ พยาบาท (ความไม่พอใจ หรือความคิดร้ายต่อผู้อื่น)

เมื่อจิตใจสงบจากกิเลสเครื่องเศร้าหมองแล้ว อริยสาวกย่อมเข้าถึงและดำรงอยู่ใน ปฐมฌาน ซึ่งเกิดจาก ความสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งปวง มี ปีติและสุข เป็นเครื่องหล่อเลี้ยงใจ พร้อมทั้งยังคง ดำริตรึกตรอง (วิตก) และพิจารณา (วิจาร) ในอารมณ์นั้นอยู่

พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า หากอริยสาวกผู้นั้นปรินิพพานไปในขณะที่ละสังโยชน์ได้ในระดับนี้แล้ว ก็ ไม่มีสังโยชน์ใดๆ ผูกมัด ให้ต้องกลับมาเกิดในโลกนี้อีก แสดงให้เห็นถึงอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ของการเจริญวิปัสสนาและสมถะจนเข้าถึงธรรม