โลกสูตร

พระสูตรโลกสูตรนี้เริ่มต้นด้วยการอธิบายถึง "พระตถาคต" หรือ "พระผู้มีพระภาค" ผู้ได้ตรัสรู้และเข้าใจ "โลก" อย่างถ่องแท้ โลกที่กล่าวถึงนี้หมายถึงสรรพสิ่งทั้งปวงที่ถูกรับรู้ด้วยจิต ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่เห็น ได้ยิน คิด รู้ เข้าถึง แสวงหา หรือสำรวจโดยใจ ในทุกภพภูมิ ทั้งเทพ มาร พรหม สมณพราหมณ์ และมนุษย์ พระตถาคตได้ทรงเข้าใจโลกนี้อย่างสมบูรณ์ และทรงหลุดพ้นจากโลกโดยสิ้นเชิง

การที่พระองค์ถูกเรียกว่า "พระตถาคต" นั้นมีหลายนัยยะ:

• พระองค์ทรงเข้าใจ อริยสัจ ๔ ของโลก: คือ ทรงเข้าใจโลก ต้นกำเนิดของโลก ความดับของโลก และหนทางปฏิบัติที่นำไปสู่ความดับของโลก ทรงละต้นกำเนิด ได้ประจักษ์ความดับ และเจริญหนทางนั้นแล้ว
• ทุกสิ่งที่พระองค์ตรัส แสดง และเปิดเผย ตั้งแต่คืนที่ตรัสรู้จนถึงคืนที่ปรินิพพาน ล้วนเป็น ความจริงแท้ ไม่เป็นอื่น
• พระองค์ ตรัสอย่างไรทำอย่างนั้น ทำอย่างไรตรัสอย่างนั้น คำพูดและการกระทำสอดคล้องกันอย่างสมบูรณ์
• พระองค์คือ ผู้พิชิต ไม่ถูกพิชิต เป็นผู้เห็นแจ้งทุกสิ่ง และเป็นผู้มีอำนาจยิ่งใหญ่ในโลก

พระตถาคตทรงรู้แจ้งโลกทั้งปวง และสิ่งทั้งปวงในโลก ทรงเป็นผู้ไม่ติดข้อง ไม่เกี่ยวข้องกับโลก ทรงเป็น ผู้หลุดพ้นจากเครื่องผูกทั้งปวง บรรลุความสงบสูงสุดคือ นิพพาน อันไม่เป็นที่หวาดหวั่นจากทิศใด เป็นพระพุทธเจ้าผู้สิ้นกิเลส ไร้ความกังวล ตัดความสงสัยได้แล้ว บรรลุถึงที่สุดแห่งกรรมทั้งปวง และหลุดพ้นด้วยการสิ้นตัณหา

พระองค์คือพระพุทธเจ้า ราชสีห์ผู้สูงสุด ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ทรงหมุนธรรมจักร เทพและมนุษย์ต่างพากันมาพึ่งพระองค์ ต่างสรรเสริญว่า “พระองค์ผู้ฝึกดีแล้ว เป็นยอดของผู้ฝึก พระองค์ผู้สงบแล้ว เป็นผู้เห็นแจ้งในหมู่ผู้สงบ พระองค์ผู้หลุดพ้นแล้ว เป็นยอดของผู้ปลดปล่อย พระองค์ผู้ข้ามพ้นแล้ว เป็นยอดของผู้นำข้ามพ้น” พระองค์ทรงเป็นผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนในโลกพร้อมทั้งเทวโลก