ทุติยโรหิตัสสสูตร

ทุติยโรหิตัสสสูตร เป็นพระสูตรที่ถ่ายทอดเหตุการณ์เมื่อเทพบุตรชื่อ โรหิตัสสะ ได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าในยามค่ำคืน ณ เชตวันมหาวิหาร เพื่อทูลถามปัญหาเกี่ยวกับการแสวงหา "ที่สุดแห่งโลก" โดยมีความเชื่อว่าหากเดินทางไปในสถานที่อันไกลโพ้นจนถึงจุดสิ้นสุดของโลกได้ จะสามารถพ้นจากความทุกข์ของการเกิด แก่ เจ็บ และตายได้

พระพุทธเจ้าได้ทรงวิสัชนาโดยปฏิเสธแนวคิดเรื่องการเดินทางเพื่อไปให้ถึงที่สุดแห่งโลกในทางกายภาพ พร้อมทั้งทรงแสดงธรรมว่า การจะบรรลุถึงความพ้นทุกข์หรือการดับสนิทแห่งวัฏสงสารนั้น ไม่สามารถทำได้ด้วยการเดินทางท่องเที่ยวไปในโลกภายนอก แต่ต้องอาศัยการพิจารณา "ร่างกายและจิตใจ" ของตนเองเป็นสำคัญ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้ประกอบด้วย:

• นิยามของโลก: พระพุทธองค์ทรงบัญญัติว่า "โลก" "เหตุให้เกิดโลก" "ความดับแห่งโลก" และ "ปฏิปทาให้ถึงความดับแห่งโลก" นั้น มีอยู่พร้อมใน ร่างกายที่ยาววาหนึ่ง (กายที่มีสัญญาและใจครอง)
• ข้อจำกัดของการเดินทาง: ตราบใดที่ยังไม่สามารถดับความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 ได้ ต่อให้เดินทางไปไกลเพียงใดก็ไม่สามารถพ้นจากทุกข์หรือวัฏสงสารได้
• หนทางแห่งการหลุดพ้น: การจะถึงที่สุดแห่งโลกหมายถึงการทำที่สุดแห่งทุกข์ให้แจ้ง ซึ่งทำได้ด้วยการเจริญ มรรคมีองค์ 8 เพื่อเข้าถึงความดับไม่เหลือแห่งตัณหาและอุปาทาน

สรุปได้ว่า พระสูตรนี้มุ่งสอนให้พุทธศาสนิกชนเลิกแสวงหาความสงบหรือความพ้นทุกข์จากปัจจัยภายนอก แต่ให้มุ่งเน้นการ ปฏิบัติธรรมภายใน คือการมีสติรู้เท่าทันกายและใจ เพื่อให้เข้าถึงธรรมที่เป็นอิสระจากการเกิดและการดับอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นการบรรลุถึง "ที่สุดแห่งโลก" ในความหมายทางพุทธธรรม