กันทรกสูตร

กันทรกสูตร เป็นพระสูตรที่ปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ ในเล่มที่ ๑๓ ของพระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย

พระสูตรนี้กล่าวถึงเหตุการณ์เมื่อพระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ สระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้กรุงจัมปา พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ โดยมีเปสสะบุตรควาญช้าง และกันทรกปริพาชก ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค.

กันทรกปริพาชกได้แสดงความเลื่อมใสในพระพุทธองค์ โดยกล่าวชื่นชมว่าพระโคดมทรงแนะนำหมู่ภิกษุให้ปฏิบัติชอบได้อย่างน่าอัศจรรย์ เหมือนกับพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งในอดีตและอนาคตที่จะทรงแนะนำอย่างนี้เช่นกัน.

พระพุทธองค์ทรงตรัสตอบรับและอธิบายว่า ในหมู่ภิกษุสงฆ์นี้มีทั้งพระอรหันต์ผู้ทำกิจเสร็จแล้ว ปลงภาระลงแล้ว พ้นแล้วเพราะรู้ชอบ และภิกษุผู้ยังต้องศึกษาซึ่งมีจิตตั้งมั่นดีแล้วในสติปัฏฐาน ๔ ประการ.

สติปัฏฐาน ๔ ประการที่กล่าวถึงคือ การพิจารณาเห็นกายในกาย เวทนาในเวทนา จิตในจิต และธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้) และโทมนัส (ความทุกข์ใจ) ในโลกได้.

นอกจากนี้ พระสูตรยังกล่าวถึงการสำรวมอินทรีย์ทั้ง ๖ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) เพื่อป้องกันไม่ให้อกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้.

พระพุทธองค์ยังทรงแสดงบุคคล ๔ จำพวกแก่เปสสะบุตรควาญช้าง ได้แก่ บุคคลที่ทำตนให้เดือดร้อน บุคคลที่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน บุคคลที่ทำตนและผู้อื่นให้เดือดร้อน และบุคคลที่ไม่ทำตนและผู้อื่นให้เดือดร้อน ซึ่งเป็นผู้ดับร้อน เย็นใจ มีตนอันประเสริฐ เสวยสุขอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งหมายถึงผู้ที่ออกบวชและปฏิบัติธรรมจนบรรลุธรรมนั่นเอง.