ปุตตสูตร

พระสูตรนี้ (ปุตตสูตร) แสดงประเภทของบุคคลในโลก 4 จำพวกที่เรียกว่า "สมณะ" โดยเปรียบเทียบระดับความสำเร็จทางจิตและการปฏิบัติ ดังนี้:

• สมณะผู้เป็นดังบุตรผู้ได้รับความไว้วางใจ (Confirmed ascetic): คือพระเสขะผู้ปฏิบัติธรรมโดยมุ่งหวังพระนิพพาน เปรียบเสมือนราชโอรสที่ยังไม่ได้ราชาภิเษกแต่ได้รับความไว้วางใจให้เป็นรัชทายาทสืบราชสมบัติ
• สมณะผู้เป็นดังดอกบัวขาว (White lotus ascetic): คือผู้ที่บรรลุปัญญาวิมุตติอันปราศจากอาสวะแล้วในปัจจุบัน แต่ยังไม่มีความชำนาญในการเข้าถึงวิโมกข์ 8 (รูปฌานและอรูปฌาน)
• สมณะผู้เป็นดังดอกบัวชมพู (Pink lotus ascetic): คือผู้ที่บรรลุเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติอันปราศจากอาสวะแล้วในปัจจุบัน และมีความชำนาญในการเข้าถึงวิโมกข์ 8 ได้โดยตรง
• สมณะผู้เป็นยอดแห่งความประณีต (Delicate ascetic of ascetics): คือผู้ที่มีความพร้อมบริบูรณ์ทั้งทางโลกและทางธรรม ได้แก่ การใช้สอยปัจจัย 4 ที่ได้รับนิมนต์มาเป็นหลัก, เป็นผู้ที่ผู้อื่นปฏิบัติด้วยความเมตตาทางกาย วาจา ใจ, มีสุขภาพร่างกายแข็งแรงปราศจากโรคร้ายรบกวน, สามารถเข้าถึงฌาน 4 ได้ตามต้องการโดยไม่ยากลำบาก และบรรลุวิมุตติหลุดพ้นจากกิเลสแล้ว

ในท้ายที่สุด พระพุทธเจ้าทรงตรัสว่า หากจะมีผู้ใดที่สมควรเรียกได้ว่าเป็น "สมณะผู้เป็นยอดแห่งความประณีต" อย่างแท้จริง ผู้นั้นคือพระองค์เอง ด้วยคุณสมบัติที่กล่าวมาทั้งหมดข้างต้น พระสูตรนี้จึงสะท้อนให้เห็นถึงระดับการบรรลุธรรมที่แตกต่างกันในหมู่ผู้ปฏิบัติ และยกย่องพระคุณอันเลิศของพระพุทธองค์ในฐานะแบบอย่างสูงสุดของผู้ที่ถึงพร้อมทั้งทางกายและจิตวิญญาณ