รุกขสูตร

รุกขสูตร ในอังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต เปรียบเทียบบุคคลในโลกเสมือน "ต้นไม้" 4 ประเภท โดยใช้เกณฑ์เรื่องศีลธรรมและการเลือกคบหาสมาคมของตนและบริวารเป็นตัวกำหนด ซึ่งสอนให้เห็นถึงความสำคัญของสภาพแวดล้อมและอิทธิพลของกัลยาณมิตรต่อการรักษาความดีงามของบุคคล

พระพุทธองค์ทรงแบ่งบุคคลเปรียบด้วยต้นไม้ไว้ 4 ประเภท ดังนี้:

• คนอ่อนแอที่อยู่ท่ามกลางคนอ่อนแอ: คือผู้ที่ทุศีล มีธรรมอันลามก และมีบริวารที่มีลักษณะเดียวกัน เปรียบเหมือนต้นไม้เนื้ออ่อนที่ถูกล้อมรอบด้วยต้นไม้เนื้ออ่อน ซึ่งย่อมไม่ได้รับแรงกระตุ้นหรือแบบอย่างที่ดีในการพัฒนาตนเอง
• คนอ่อนแอที่อยู่ท่ามกลางคนเข้มแข็ง: คือผู้ที่ทุศีล แต่กลับมีบริวารเป็นผู้มีศีลธรรม เปรียบเหมือนต้นไม้เนื้ออ่อนที่อยู่ท่ามกลางต้นไม้เนื้อแข็ง
• คนเข้มแข็งที่อยู่ท่ามกลางคนอ่อนแอ: คือผู้ที่มีศีลธรรมอันดี แต่ต้องอยู่ท่ามกลางบริวารที่ทุศีลและมีธรรมอันลามก เปรียบเหมือนต้นไม้เนื้อแข็งที่ถูกล้อมรอบด้วยต้นไม้เนื้ออ่อน
• คนเข้มแข็งที่อยู่ท่ามกลางคนเข้มแข็ง: คือผู้ที่มีศีลธรรมอันดี และมีบริวารที่มีลักษณะเดียวกัน เป็นบุคคลที่ได้รับการสนับสนุนจากกัลยาณมิตร เปรียบเหมือนต้นไม้เนื้อแข็งที่อยู่ท่ามกลางต้นไม้เนื้อแข็ง

คำสอนหลักของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงการรู้จักเลือก "สังคม" และ "กัลยาณมิตร" หากบุคคลมีศีลธรรมอันดี แต่ต้องอยู่ท่ามกลางสังคมที่เลวทราม ก็ยากที่จะรักษาความดีนั้นให้มั่นคงได้ยาวนาน ตรงกันข้าม หากแวดล้อมไปด้วยบุคคลที่มีศีลธรรมย่อมส่งเสริมกันให้เจริญงอกงามยิ่งขึ้น ดังนั้น การพิจารณาตนเองและเลือกคบคนที่เหมาะสม จึงเป็นแนวทางสำคัญในการรักษาความดีงามและยกระดับชีวิตทางจิตวิญญาณให้มีความมั่นคงดุจไม้เนื้อแข็ง